maandag, 4 december 2017

Tussen 2008 en 2014 reisde fotojournalist Ad Nuis tien keer naar Azerbeidzjan. Dat resulteerde in Oil & Paradise een multimediale productie over de nieuwe rijkdom in deze voormalige Sovjetrepubliek en de toenemende repressie van het regime van dictator Ilham Aliyev. Sinds 2016 werkt Nuis aan het vervolg, The Greek Connnection over de aanleg van de TAP en TANAP gaspijpleidingen vanuit Azerbeidzjan rechtstreeks naar West Europa. Het grootste infrastructurele project van de EU. Het regime zit mede hierdoor sterker in het zadel dan ooit, het grote geld blijft binnenstromen. Voor The Greek Connection maakt Nuis de komende jaren een aantal grote en kleine verhalen langs de pijpleiding in: Azerbeidzjan, Turkije, Griekenland, Albanië en Brussel en Straatsburg.

Ad Nuis maakte een reportagereis naar Azerbeidzjan met financiële steun van het Postcode Loterij Fonds voor journalisten van Free Press Unlimited. 

Eén van Europa ’s oudste mensenrechten organisaties, de Raad van Europa, ligt onder vuur. Leden zouden zijn omgekocht om voor de belangen van Azerbeidzjan te stemmen. Het land is lid van de Raad sinds 2001. De toenmalig president van Azerbeidzjan Heydar Aliyev, een voormalige KGB topman, die na de val van de Sovjet Unie in 1991 de macht had gegrepen, zag de voordelen van een lidmaatschap van de Raad van Europa. Een aantal jaren ervoor had hij de “Deal of the Century” gesloten met de Wereldbank en een consortium van westerse oliemaatschappijen waaronder BP. Dit hield in de aanleg van een rechtstreekse oliepijpleiding (BTC) vanuit Azerbeidzjan naar het Westen. De constructie was in volle gang rond 2001 en Azerbeidzjan werd serieus gezien als een ontluikende jonge democratie. De landen in en om de Kaukasus moesten in de Westerse invloedsfeer worden getrokken.

Volgens Arif Mammadov, de voormalige ambassadeur in Brussel, die sinds 2015 politiek asiel heeft in België veranderde president Ilham Aliyev, de zoon van Heydar Aliyev en sinds 2005 aan de macht, in een afstandelijke man toen het grote olie-geld het land begon binnen te stromen. De macht concentreerde zich meer en meer rond de intimi van de president. De baantjes en het grote geld werden onderling verdeeld. Azerbeidzjan is een land van clans, en de macht kwam steeds meer in handen van de Nachitsjevans, de clan van de Aliyevs die uit de autonome enclave Nachitsjevan komen.

De laatste 10 jaar heeft Azerbeidzjan een geavanceerd netwerk van internationale lobbyisten ontwikkeld om de politieke besluitvorming van westerse organisaties waaronder de Raad van Europa te beïnvloeden. Ex ambassadeur Arif Mammadov verteld over plastic zakken met geld die hij in zijn begin jaren meenam om uit te delen aan leden van de Raad. Maar dat was kinderspel bij wat er de laatste jaren is gebeurd. De lobbyisten uit Azerbeidzjan hadden ongeveer 30 miljoen euro per jaar te besteden om leden om te kopen en zo stemmingen te beïnvloeden. En ze hadden iets te verhullen, de laatste jaren is de “Civiele Society” volledig vernietigd. Alle buitenlandse NGO’s zijn gesloten, de media is in handen van de staat en journalisten, mensenrechten activisten en politieke tegenstanders zitten in het buitenland of in de gevangenis.

In 2013 verscheen een zeer kritische rapport over het functioneren van de Raad van de Duitse sociaal democraat Christoph Strässer. De conclusie van zijn rapport was vernietigend, het juridische systeem van het Aliyev regime werd gebruikt om alle oppositie monddood te maken. Toch werd dit rapport in de Raad weg gestemd. Strässer zei in een interview dat hij wist dat Azerbeidzjan leden van de Raad omkocht om tegen resoluties te stemmen die nadelig waren voor het land.“Als er verdenkingen zijn van corruptie binnen de structuren van de Raad en het wordt niet aangepakt dan betekend dit het einde van de Raad van Europa en zijn onze waarden te koop” vervolgde hij. Na de val van de Muur zijn we onze democratie als vanzelfsprekend gaan zien. Landen als Rusland en Azerbeidzjan zouden vanzelf langzaam net als wij worden. Maar in plaats van dat de Raad Azerbeidzjan veranderde, is het omgekeerde gebeurd. Azerbeidzjan heeft de Raad veranderd.

Verhaal gaat verder onder de foto.

Straatsburg 2 Ad Nuis
Straatsburg. Foto: Ad Nuis

Afgelopen week werd daarom in de Raad het functioneren van de Democratische Instituten en de voortgang van de Mensenrechten situatie in Azerbeidzjan besproken. De oorspronkelijke rapporteur, de Belg Alain Destexhe moest een paar weken geleden aftreden omdat hij betrokken was bij een organisatie die geld ontving uit Azerbeidzjan. Volgens mensenrechten activiste Leyla Yunus is het wederom een zwak rapport, “How is this possible?” sprak ze door de telefoon; “No progess was achieved, torture became more severe, and there is not one independent judge in Azerbaijan.”

Als de stemming in de zaal van de Raad wordt ingezet wordt het ene na het andere amendement aan de resolutie toegevoegd. Na een uurtje stemmen ligt er eindelijk een kritische resolutie. Azerbeidzjan moet zijn mensenrechten situatie drastisch verbeteren. Maar of dat ook echt gaat gebeuren is natuurlijk de vraag.

Als lidstaat maakt Nederland jaarlijks miljoenen euro’s over aan de RVE dat tot nu toe een veel te duur tandeloos monster is gebleken, een lobby club gevoelig voor omkoping. SP afgevaardigde Tiny Kox die een groot deel van de amendementen aan de resolutie toevoegde is toch optimistisch; ”Azerbeidzjan zal inbinden, ze zullen niet kiezen voor een isolement”.

De delegatieleider van Azerbeidzjan Samed Seyidov is echter niet onder de indruk: “ We zijn niet bang voor constructieve kritiek, maar deze resolutie is subjectief. De houding van Europa ten opzichte van Azerbeidzjan is negatief, maar geen enkel land in Europa is perfect. De Raad is maar een organisatie, die is niet zo belangrijk. Als we worden geschorst of uit de Raad worden gezet is het niet het einde van de wereld. Misschien wordt het wel een Raad zonder Rusland, Azerbeidzjan en Turkije”. Het geduld van de Raad lijkt op, maar wordt er nu ook echt aangestuurd op een harde confrontatie met de minder democratische leden Rusland, Turkije en Azerbeidzjan? Het valt niet te verwachten dat de mensenrechten situatie en de vrijheid van meningsuiting op korte termijn zal verbeteren in deze landen. Maar dat de Raad hardere standpunten moet gaan innemen is onvermijdelijk anders maakt het zichzelf volstrekt overbodig.

Ad Nuis maakte deze reis met steun van het Postcode Loterij Fonds voor journalisten. Lees ook zijn andere blogs:
Aflevering 1: Nadaran 
Aflevering 2: Kayzer