woensdag, 28 maart 2018

Evelien Vehof en Els Duran reizen naar de vluchtelingenkampen bij Tindouf, Algerije voor hun jeugddocumentaire ‘Bachir in Wonderland’. Hier volgen ze de jonge Bachir die voor het eerst de Sahara en zijn familie verlaat voor een unieke reis naar Barcelona. De documentaire is een deel van de docu-serie Mensjesrechten van NPO3. Bekijk hier de trailer en ontdek hoe de documentaire in het midden van de Sahara tot stand is gekomen.

Mensjesrechten: Bachir in Wonderland (2018) trailer

Spannende start

Met een verkeerd visum en zonder accreditatie stappen we op het vliegtuig naar Algiers. Het kon niet anders. Dit was onze enige kans om het verhaal te vertellen van de Saharanen, die al meer dan 40 jaar in vluchtelingenkampen in het zuidwesten van Algerije leven – wachtend op de dag dat ze hun eigen land ‘Westelijke Sahara’ terug zullen krijgen. 

Maar zouden we daar wel aankomen? Een handgeschreven briefje van de ambassademedewerker in Den Haag moest ons naar de juiste kamer van het Ministerie van Buitenlandse zaken in Algiers brengen. Daar zouden onze accreditaties klaarliggen. En ja, we moesten ze in persoon gaan ophalen. Zonder die papieren zouden we geen toestemming krijgen door te reizen naar Tindouf, meer dan 3 uur vliegen ten zuidwesten van de Algerijnse hoofdstad.

Van Parijs naar Sahara

Na een overstap in Parijs komen we samen met cameraman Wouter Boes aan op het vliegveld van Algiers. Hij zal op een bankje, nog achter de douane, wachten met onze spullen en apparatuur. Wij gaan met zijn tweeën naar buiten en nemen een taxi naar het ministerie. Hopende dat onze accreditatie klaarligt.

Het rare was, feitelijk zouden we niet eens in Algerije zelf gaan filmen. De vluchtelingenkampen liggen in autonoom Saharaans gebied. Al meer dan 43 jaar wonen daar 150.000 Saharanen, die tijdens een semi-koloniale oorlog hun land Westelijke Sahara ontvluchtten naar het gebied in de Sahara in zuidwest Algerije. Toch zijn we van een welwillende Algerijnse ambtenaar afhankelijk of we überhaupt naar de autonome regio mogen reizen. We wachten anderhalf uur in spanning in een kamertje op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Algiers en krijgen dan eindelijk de papieren met een stempel en een handtekening mee. 

Still van Bachir in Wonderland
Shot uit de trailer van Bachir in Wonderland.

Heel warm welkom

Het is een slopend begin van een tiendaagse reis. Maar met de accreditatie op zak kunnen we beginnen met het maken van de film. Jaarlijks worden zo’n vijfduizend Saharaanse kinderen uit de vluchtelingenkampen uitgenodigd door Spaanse gastgezinnen voor een onbezorgde vakantie in Spanje. Daar gaan we een jeugddocumentaire over maken. We vliegen de volgende ochtend door van Algiers naar Tindouf. Een droge warmte blaast als een soort föhn over ons heen. Midden in de zomer kan het er 50 graden worden, al vinden de Saharanen het nu koeltjes: 39 graden. Het vluchtelingenkamp bestaat uit een aantal locaties op een behoorlijke afstand, wel een paar uur rijden van elkaar. Sinds kort zijn er geasfalteerde wegen en is er in sommige kampen elektriciteit. Wij slapen in een gastenverblijf met oude ziekenhuisbedden, echte matrassen én stromend water uit een kraan.

Afrapradesa, een lokale mensenrechtenorganisatie, ontvangt ons met een maaltijd: kamelenvlees, een schaal vol groente en watermeloen toe. Het smaakt heerlijk. Al snel wordt duidelijk dat dit niet de dagelijkse maaltijd van de Saharanen is, maar dat voor gasten altijd extra lekker gekookt wordt. Een paar medewerkers van Afrapradesa hebben in de weken voor onze aankomst contact gelegd met een aantal kinderen die mogelijk de hoofdpersoon zou kunnen zijn in onze korte documentaire. We maken een plan en besluiten als eerste Bachir te ontmoeten.

A star is born

We stappen met onze tolk Mohamed en chauffeur, die ook Mohamed heet, in een oude jeep naar het kamp van Bachir: Al Aiun, vernoemd naar de hoofdstad van de Westelijke Sahara. Hier is nog geen elektriciteit. Her en der ligt een zonnepaneel om aan de dagelijkse stroombehoefte te voldoen. De familie van Bachir ontvangt ons met open armen in de huiskamer met thee. Bachir reageert verlegen, maar we zien een voorzichtige interesse en een grote nieuwsgierigheid. Hij vertelt dat hij heel veel zin heeft om op zomerkamp naar Spanje te gaan, het liefst zou hij daar leren zwemmen en vissen lijkt hem ook leuk. Wij zijn benieuwd hem beter te leren kennen en we besluiten direct dat hij onze hoofdpersoon wordt. We zullen hem filmen in de kampen en volgen naar Spanje, op zijn eerste reis buiten de woestijn. 

Bachir in Wonderland in the making
Tijdens de opnames van Bachir in Wonderland.

Van Sahara naar Barcelona

Omdat we onszelf (budgettair gezien) maar 6 dagen hebben gegeven moeten we tempo maken. En dat is best lastig als je bedenkt hoeveel tijd er werkelijk is om te filmen. Daar in die tent bij Bachir wordt ons duidelijk gemaakt dat we alleen ‘s morgens tussen 7.00 en 11.00 kunnen filmen en ‘s middags tussen 17.00 en 18.30. De overige tijden is het óf veel te warm om je buiten te begeven, of donker en mogen we niet meer reizen tussen de verschillende kampen.

Het is best weinig tijd om te begrijpen hoe het werkt in het kamp, hoe Bachir zijn leven lijdt. De uren die we wel kunnen draaien werken we ons uit de naad. De rest van de tijd wachten we in de schaduw, proberen we ons niet op te winden over alle scenes die we nog zouden willen filmen en drinken we thee bij een familie die hun huis voor onze pauzes beschikbaar heeft gesteld. 

Iedere dag dat we er zijn wordt het een graadje warmer. Het lukt ons steeds beter te wennen aan de werktijden en de warmte. Maar na 6 dagen vliegen we met Bachir naar Wonderland: Barcelona, waar we hem volgen in het gastgezin waar hij twee maanden zal verblijven. We besluiten dat we zeker nog eens terugkeren om de film, als die af is, te laten zien. 


Evelien Vehof en Els Duran maakten met financiële steun van het Postcode Loterij Fonds voor journalisten van Free Press Unlimited een reis naar de vluchtelingenkampen bij Tindouf, Algerije voor hun jeugddocumentaire ‘Bachir in Wonderland’ voor de serie Mensjesrechten. De film ging op 23 maart 2018 in première op het Movies that Matter filmfestival.