donderdag, 6 december 2018

Met financiële steun van het Postcode Loterij Fonds zijn fotograaf Robin Alysha Clemens en schrijver Lisa Weeda afgereisd naar Vynnyky, Oekraïne om daar een documentair fotoproject over daklozenorganisatie Oselya te maken. Het resultaat van dit project 'Oselyata' is een expositie en een eenmalige krant. 

Twee jaar geleden zagen Robin Alysha Clemens en ik voor het eerst de met liefde onderhouden tuin van ex-daklozen gemeenschap Emaus Oselya. We waren al drie weken op reis door Oekraïne, we treinden en vlogen van oost naar west, zuid naar noord, we hadden al meer dan vijftig jonge adolescenten gesproken over de huidige situatie in hun land en op de foto gezet. En nu stonden we opeens op een smalle modderige weg, terwijl we keken naar een lichtblauw Mariabeeld in een voortuin van een kleine woongemeenschap, een Maria die haar handen uitnodigend naar ons open sloeg. Achter haar doken steeds meer gezichten op voor het keukenraam, mensen verschenen op het erf. Nieuwsgierige mannen en vrouwen wenkten ons enthousiast: ‘Kom maar meisjes, willen jullie soep, iets te drinken, wat te eten?’

Gastvrijheid

Voor we het wisten, stonden we op het erf en werden we de keuken ingesleurd, zoals dat gaat volgens de Oekraïense gastvrijheid. Na een kop traditionele borsjtsj kregen we een rondleiding door het huis waar mannen en vrouwen kamers delen, over het terrein, door de werkplaatsen, de tweedehands winkel en de opslagloods. We moesten na die middag verder met onze reis, maar wisten: hier komen we terug.

Tijdens onze reis in 2016 troffen we een verdeeld land aan: een land waarin jong vooruit wil en oud soms een beetje wil blijven hangen in tradities. Een land dat hangt naar Europa, maar nog half vastgeklampt wordt door Rusland. Robin en ik ontmoetten mannen en vrouwen die op centrale pleinen sokken inzamelden voor het Oekraïense leger en zelf camouflagenetten in elkaar zaten te rijgen, jongeren die zeiden dat het moeilijk is de corruptie van hun land te bestrijden, dat er steeds nog steeds grote verschillen zijn tussen arm en rijk. We spraken jonge raketbouwers die terug wilden naar de tijd van de Sovjet-Unie en actrices die een muur wilden bouwen tussen Oekraïne en Rusland. 

Heft in eigen handen

Sinds de Maidan revolutie - eind 2013, begin 2014 - waait er een moedige wind door Oekraïne: een deel van het volk heeft aangegeven zelf de handen uit de mouwen te steken als de regering dat niet voldoende doet. President Janoekovitsj werd in de laatste dagen van de revolutie, waarbij bijna honderd burgers stierven, afgezet. Nog diezelfde maand werd de Krim geannexeerd door Rusland en begon er een schaduwoorlog in het oosten van Oekraïne - deze is nu al vijf jaar aan de gang. In een land als Oekraïne, waar een wankel sociaal stelsel veel mensen vaak niet verder helpt en er politiek gezien weinig aandacht en ruimte is voor minder bedeelden, laat staan daklozen, is Emmaus Oselya een ware voorloper. Zij zijn deel van het volk dat de handen uit de mouwen slaat. De organisatie plaatste als eerste in heel Oekraïne kledingbakken in de stad Lviv, organiseert jaarlijks een groot diner voor daklozen uit Lviv en omgeving en distribueerde lange tijd een daklozenkrant.

Robin en ik werden verliefd op Oselya, op het verhaal van deze plek, op de mensen, op de sociale bevlogenheid, het idealisme, de warmte van de gemeenschap, de lieve mensen, de in felle kleuren geverfde gangen, de Jezusbeelden en kruizen door heel het huis, de kleine kamertjes van de mannen, ingericht met allerlei kleine wandtapijten en hebbedingetjes. Met dit beeld in ons achterhoofd gingen we dit jaar terug naar Oselya. Ook dit keer met een fotocamera, een recorder en een pen bij ons. We sliepen, woonden en werkten twee weken in de community. Twee weken lang volgden we een strak schema waarin we deels meedraaiden: om acht uur ontbijten, dan naar de tweedehandswinkel om de zaak te runnen waar het Oselya huis mee wordt bekostigd, naar de loods om spullen te sorteren of in de vrachtwagen om nieuwe spullen te halen, die in Lviv in de kledingbakken achtergelaten zijn. Iedereen die in het huis wil wonen, draait mee. 

Huis van de toekomst

Wat de gemeenschap van de ‘oselyata’ - zo noemen de bewoners zichzelf - zo bijzonder maakt, is dat het nooit hoeft te gaan over wie je hiervoor was, wat je uitvrat en waar je precies vandaan komt. Als bewoner van Oselya kijk je vooruit: wat wil je in de toekomst doen, waar ga je heen? Oselya is een huis van de toekomst. Er zijn huisregels waar iedereen zich aan moet houden: er wordt niet gedronken, je hebt geen seks als je niet getrouwd bent en je draagt bij aan de gemeenschap. Doe je dit, dan ben je meer dan welkom. 

Oselya steunt niet op de Oekraïense staat, het steunt op de bewoners die elke dag hun werk doen, de vrouwen als Oksana en Olya die de plaats draaiende houden, de psychologen, de vrijwilligers als Mara en Loeba en inwoners van Vynnyky die hun nieuwe kleren en meubilair in de tweedehands winkel kopen. De attitude van Oselya speelt een belangrijke rol in Vynnyky en Lviv: een sociale beweging maken is mogelijk, ook als er weinig steun van de regering is.

Het resultaat van dit project is een expositie en een eenmalige krant. Op donderdag 13 december zal een speciale benefietavond plaatsvinden in Emmaus Overvecht. 
Evenement: 13 december 2018, vanaf 19:00, in Emmaus Overvecht, Gloriantdreef 403, 3562 KW Utrecht (Facebook Evenement)
Expositie: 4-26 december 2018, maandag t/m vrijdag tijdens openingstijden in het stadskantoor van Utrecht (1e verdieping)