maandag, 11 september 2017

Taiwan en Hongkong horen bij China. Daar mag de rest van de wereld anders over denken, Beijing duldt geen twijfel. Ik had uitgebreid verslag gedaan van de protesten in Hongkong, waar mensen de straat op gingen om hun democratie te verdedigen tegen het autoritaire gezag van Beijing. Nu was ik benieuwd hoe Taiwanezen hun eiland zien.

Het is vaak moeilijk om geld te vinden voor projecten die ik als freelancer belangrijk vind. In april 2017 kon ik dankzij een bijdrage van het Postcode Loterij Fonds van Free Press Unlimited een reis maken naar het eiland. Ik was benieuwd hoe de Taiwanezen denken over het zo veel besproken en bekritiseerde 'Eén China-beleid' van de Communistische Partij in Beijing. Hoe Chinees zijn de Taiwanezen? Het resultaat is een radioreportage die is uitgezonden door VPRO Bureau Buitenland.

Toen vrienden tijdens een etentje in Shanghai vertelden dat de ouders van een vriendin ooit waren gevlucht naar Taiwan en decennialang niet meer terug konden naar het vasteland, had ik de invalshoek voor mijn verhaal gevonden. Want op de vlucht voor de Communistische Partij, weggehouden worden bij je familie, dat moet toch kwaad bloed zetten? Zoals zo vaak was de werkelijkheid net even anders.

Mijn reis begon in Taipei, waar ik me erover verbaasde hoe alles Chinees is - maar dan schoner, netter, westerser. Veel Taiwanezen zijn het niet eens met het beleid van president Tsai Ing-wen, en lieten dat zien met spandoeken met verontwaardigde slogans. De openheid van de Taiwanezen, de protesten, maar ook de bedelaars op straat zijn ondenkbaar op het Chinese vasteland.

Met de trein doorkruis ik in 2,5 uur het eiland, van noord naar zuid. In het heerlijk subtropische Kaoshiung woont de familie Chang in een schattig huisje. De 96-jarige meneer Chang staat erop Engels te spreken - wat me later hoofdbrekens kost in de montage van mijn reportage, want zo goed spreekt hij het nou ook weer niet. Sinds hij als tiener bij de marine ging, en zich later aansloot bij de Kuomintang - de vijand van de Communistische Partij, heeft hij zijn familie niet meer gezien. Zijn ouders stierven aan het eind van de Culturele Revolutie. Een familielid vertelde hem dat begin jaren tachtig in de Verenigde Staten, waar vrije communicatie tussen Chinezen en Taiwanezen mogelijk was.

Chang had een prachtig leven met zijn vijf dochters, maar bleef zich altijd Chinees voelen. Taiwan hoort ook bij China, vindt hij. No hard feelings voor die regering in Beijing, die hem zo lang weghield uit zijn vaderland? Welnee, zegt hij. Als het aan hem ligt, komt het Chinese leger Taiwan weer terugnemen. Zijn vrienden - van dezelfde leeftijd, zijn het roerend met hem eens, vertellen ze later in het park.

De dochter van meneer Chang neemt me even apart. Ik weet toch wel dat dit niet de mening is van alle Taiwanezen? De felheid van de oude mannen zit 'm volgens haar in een voornemen van president Tsai Ing-wen, die is verkozen om haar felle taal tegen Beijing. Ze wil de riante pensioenen van de oud-Kuomintangmilitairen zoals meneer Chang en zijn vrienden wat terugschroeven. Dat dreef hen in de armen van Beijing. Maar op straat in Taipei is men een stuk genuanceerder. Taiwan heeft een eigen cultuur en een eigen systeem, zeggen veel jongeren. Toch redt het eiland het niet zonder Beijing.

De interpretatiekwestie verbaast me altijd weer. Het 'One Country, Two Systems'-beleid schrijft voor dat Hongkong en Taiwan bij China horen, maar twee aparte systemen hebben. Het 'Een China’-deel is voor bijna iedereen acceptabel. Er is immers een etnische en historische band met het vasteland. Maar zowel in Hongkong als in Taiwan zou men graag zien dat Beijing het 'Twee Systemen'-deel van het beleid ook respecteert.

Zal Taiwan ooit door de Communistische Partij in Beijing bestuurd worden? Meneer Chang zal het niet meer meemaken. Een paar maanden later laat een van Changs dochters weten dat haar vader is overleden.

Benieuwd naar de reportage van Eefje Rammeloo? Die beluister je hier