maandag, 10 december 2018
Bij de viering van 70 jaar Universele Verklaring van de Rechten van de Mens geeft directeur Leon Willems van Free Press Unlimited ons de keus:  De verklaring serieus nemen of in de prullenbak gooien.  

Zeventig jaar geleden werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens afgekondigd. Belangrijk onderdeel daarvan is Artikel 19, dat vrijheid van meningsuiting garandeert. Zowel de verklaring als het artikel staan steeds meer onder druk. Niet alleen in de sloppen van Manila, waar onschuldige burgers slachtoffer worden van een nietsontziende oorlog tegen drugs van het regime Duterte. Of in Tanzania, waar president Magafuli grossiert in nieuwe wetten die de media muilkorven en waar journalisten regelmatig fysiek worden aangevallen. Maar ook vlakbij, onder onze neus.

Nederland

In Amsterdam bijvoorbeeld. Een door criminelen bedreigde journalist, John van den Heuvel, moet stoppen met zijn werk in een televisiestudio in het centrum van de stad, omdat hij niet kan worden beschermd. of neem de nieuwe Wiv, of sleepwet, die de AIVD en MIVD ongekende mogelijkheden tot dataverzameling geeft, waarbij ook de bronbescherming van journalisten in het vizier is. Bij de eerste evaluatie door de controlerende instantie blijkt dat rechtsbescherming voor burgers ontbreekt. Het aantal serieuze bedreigingen van journalisten staat op 59, van veel incidenten wordt geen aangifte gedaan en columnisten haken af vanwege de constante stroom van discriminerende, seksistische drek die op social media over hen wordt uitgestort.

Hongarije

Niet dat we eenzaam zijn. In Hongarije, ons Europese broederland, worden 500(!) media gelijkgeschakeld onder één organisatie, die de ‘nationale Hongaarse waarden’ moeten gaan uitdragen. De oer-Europese waarde van een onafhankelijke vrije pers hoort daar blijkbaar niet bij. President Orban doet hiermee een greep naar de macht over media die hem ongekende mogelijkheden geeft zijn boodschap te verspreiden; die van haat tegen moslims, minderheden en vluchtelingen. Daar blijft het niet bij. Hongarije koopt ook media op in Slovenië en de West-Balkan. Orban’s partij blijft ondertussen gewoon onderdeel van de Christendemocratische fractie in het Europees parlement.

Journalisten betalen de hoogste prijs

Naast repressieve regeringen vormen criminele organisaties steeds meer een bedreiging voor journalisten die schrijven wat mensen moeten weten. Ze worden klokje rond beveiligd, zoals Parool-journalist Paul Vugts, ze censureren zichzelf of stoppen er helemaal mee. Of, zoals in het geval van de Slowaakse journalist Jan Kuciak en de Maltese blogger/journalist Daphne Caruana Galizia, ze betalen de hoogste prijs. Is dit wat we zeventig jaar geleden met elkaar hebben afgesproken? Het recht op vrije meningsuiting en een vrije onafhankelijke pers wordt overal met voeten getreden en als we geen actie ondernemen krijgen we daar heel snel spijt van. Er zijn concrete en zichtbare maatregelen nodig om de moordenaars van journalisten achter de tralies te krijgen, journalisten veilig te laten werken, het werk van internettrollen en haatbots onmogelijk te maken en desinformatie- en propagandafabrieken te elimineren. In Nederland, maar zeker ook in Europa.

Vrijheid van meningsuiting, een onvervreemdbaar mensenrecht

Er moet een stabiele en onafhankelijke informatie-infrastructuur worden opgebouwd. Dat kan, want Europa heeft zich ook weten te ontwikkelen op het gebied van vrede, voedselzekerheid en een gemeenschappelijke markt. Wat we van Europa en zijn lidstaten verwachten is dat ze substantieel geld gaan investeren in een pluriform medialandschap waarin kwaliteitsjournalistiek mogelijk wordt gemaakt. Het is niet genoeg om te constateren dat misinformatie, hate speech en deep fakes destabiliserend werken op onze maatschappijen. Essentieel is dat mensen weerbaarder worden tegen alle shit waar ze mee bekogeld worden, zodat ze kritisch kunnen denken en beter geïnformeerd zijn. Vrijheid van meningsuiting is een onvervreemdbaar mensenrecht, het is van ons allemaal en misschien het beste wat we ooit met elkaar hebben afgesproken. Komen we nu niet in actie, dan kunnen we Artikel 19 als een zinloos vod in de prullenbak gooien en daabij misschien de hele Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Er gaat een pregnante foto viral op het internet. Een jonge demonstrant houdt een bord omhoog met de tekst: ‘First they came for the journalists, we don’t know what happened after’.

Leon Willems, directeur Free Press Unlimited

 

Foto: Reddit