“Met de persvrijheid in de wereld is het belabberd gesteld. Maar als we die willen verbeteren moeten we vooral kijken naar de positieve trends, initiatieven en dappere spelers in de media. Die verdienen onze steun.” Dat zegt Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited naar aanleiding van de Internationale Dag van de Persvrijheid op 3 mei.

Uit de studies, onder de titel 'Media Landscapes', die Free Press Unlimited heeft gedaan in samenwerking met het European Journalism Centre blijkt dat in tal van landen de persvrijheid in toenemende mate wordt beknot, niet alleen door bruut geweld tegen journalisten, maar ook door een scala van beperkende maatregelen en fnuikend beleid op juridisch, technisch en financieel gebied. Verwaarlozen van journalistieke opleidingen, slechte beloning van journalisten en mediawerkers en een sterke overheidsinvloed op benoemingen in de media zijn andere, minder in het oog springende repressiemiddelen.

Geweld in Europa

Het geweld tegen journalisten heeft nu ook Europa stevig in zijn greep gekregen. De moorden op Daphne Caruana Galizia en Jan Kuciak zijn het topje van de ijsberg. Maar het goede nieuws is dat de bevolkingen van Malta en Slowakije hun regeringen er niet weg laten komen en in protest de straat op blijven gaan.

Toegang tot internet

Een ander lichtpuntje is dat nu bijna de helft van de wereldbevolking toegang heeft tot het internet. Vijf jaar geleden was dat nog iets meer dan 30 procent. In een verscheurd land als Somalië heeft dat geleid tot bloeiende online communities, financieel gesteund door de Somalische diaspora, waar nieuws, opinie, cultuur, culturele tegenstellingen en taboes openlijk worden besproken. Dat, terwijl Somalië een van de gevaarlijkste landen voor journalisten is.

Terugslaan met onderzoeksjournalistiek

Op de Filippijnen, waar Facebook synoniem is voor ‘het internet’, zien we een niets ontziende hetze van de president tegen journalisten. “Maar toch”, zegt Leon Willems, “een nieuwsplatform als Rappler kan terugslaan met professionele onderzoeks- en datajournalistiek. Online bedreigingen tegen mediawerkers worden tot de bron gevolgd en ontmaskerd, evenals de banden van trol-accounts en nepnieuws-verspreiders met regeringskringen.”

Media in ballingschap

Willems: "We zien verder de kracht van media in ballingschap die in landen als Soedan, Iran en Zuid-Soedan die onafhankelijk en professioneel nieuws en informatie brengen aan bevolkingen voor wie dat vaak van levensbelang is. Met satelliet- en korte golfverbindingen en optimaal gebruik makend van nieuwe technologie en communicatiemiddelen als WhatsApp, slagen zenders als Radio Dabanga, Zamaneh Media en Radio Tamazuj er in de rol van vrije en ongebonden media te vervullen."