Op 21 maart 2018 vond het referendum plaats over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv 2017). Deze wet geeft de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten bevoegdheid om op grote schaal de communicatie van burgers en journalisten te onderscheppen. 

Uitslag Wiv referendum

Free Press Unlimited is verheugd dat het merendeel van de bevolking tégen het referendum over de Wiv 2017 stemde. Hoewel de Nederlandse regering niet verplicht is om de uitslag te volgen, zijn wij hoopvol dat het referendum ertoe leidt dat de regering de zorgen die leven bij zowel maatschappelijk organisaties als burgers serieus neemt en bezwaarlijke onderdelen van de Wiv aanpast. Hiertoe zijn immers vele voorstellen gedaan die relatief gemakkelijk kunnen worden doorgevoerd. Zodat we straks een wet hebben met sterke waarborgen voor de journalistieke bronbescherming. Een wet waar Nederland trots op kan zijn en waarbij burgers en bedrijven het vertrouwen hebben dat hun gegevens veilig zijn en hun grondrechten gewaarborgd worden.

Bronbescherming waarborgen

Free Press Unlimited is niet tegen de Wiv 2017 als geheel, ook wij zien het belang van effectief opererende diensten. Maar wij hebben grote bezwaren tegen de introductie van het al veel besproken sleepnet dat de Wiv 2017 introduceert, waarmee de geheime diensten in Nederland straks op grote schaal de communicatie van burgers en journalisten kunnen onderscheppen. Daarnaast wordt het recht tot bronbescherming onvoldoende gewaarborgd in de huidige wet. Naast een verregaande schending van de privacy van burgers leidt dit tot een grote bedreiging voor de persvrijheid in Nederland. Terwijl naar onze mening geenszins is aangetoond dat de diensten hierdoor effectief hun werk kunnen doen. Wat ons betreft hoeft er geen uitruil plaats te vinden tussen veiligheid en privacy, maar kan er met wijzigingen in de wet voor worden gezorgd dat beide belangen worden gediend. 

Sleepnet desastreus voor de journalistiek

  1. Het sleepnet maakt het voor journalisten onmogelijk om hun bronnen bescherming te garanderen. Als potentiele bron weet je immers niet of jouw communicatie met een journalist in het sleepnet terecht komt. Wanneer bronnen terughoudend worden in het delen van informatie met journalisten omdat ze bang zijn dat de diensten meelezen of -luisteren kunnen journalisten hun functie als waakhond van onze democratie niet meer vervullen. Belangrijke verhalen met maatschappelijke relevantie dreigen dan niet naar buiten komen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Panama Papers of de recente onthullingen dat de hackers van de Nederlandse veiligheidsdiensten cruciaal bewijs leverden over Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen.
  2. De Wiv 2017 tast onnodig de privacy van onschuldige burgers aan. Sociologisch onderzoek toont aan dat wanneer mensen het gevoel hebben dat ze worden gevolgd, ze hun gedrag aanpassen en zich sociaal wenselijk gaan gedragen. Wanneer je weet dat Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten meelezen, is de kans groot dat afwijkende meningen zich niet of minder snel ontwikkelen en gevoelige informatie minder snel met journalisten wordt gedeeld.
  3. Bovendien is de effectiviteit van een sleepnet voor het bevorderen van de nationale veiligheid niet aangetoond. Ook in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland is massasurveillance toegestaan, maar heeft dit geen aanslagen kunnen voorkomen. Steeds blijkt dat informatie over daders al in het sleepnet zat, maar door de grote hoeveelheid data die wordt verzameld, is het zoeken naar een speld in een hooiberg. 

Referendum

Wij hopen dat het referendum ertoe leidt dat de regering de zorgen die leven in de maatschappij over de wet alsnog serieus neemt. Dat zij betere waarborgen in de wet opneemt om misbruik van bevoegdheden door de diensten tegen te gaan en de fundamentele rechten van burgers te beschermen. Inclusief het recht op bronbescherming, zodat bronnen hun informatie blijven delen met journalisten en belangrijke verhalen met maatschappelijke relevantie verteld blijven worden. Bronbescherming voor journalisten is een hoeksteen van een open, democratische samenleving.