Elke week wordt er een journalist vermoord wegens het brengen van nieuws. Honderden journalisten zijn in de afgelopen jaren vermoord en in 9 van de 10 gevallen ontlopen de daders elke straf. Dit is onacceptabel. Het is tijd om in actie te komen.

Misdaden tegen journalisten zijn tegenwoordig het grootste gevaar voor de persvrijheid en de toegang tot informatie. Elke moord op een journalist zet collega's aan tot zelfcensuur of een vertrek uit het beroep. Meer dan 800 journalisten zijn in de afgelopen tien jaar vermoord omdat zij hun werk deden – dat is elke vijf dagen één. 95% van de vermoorde journalisten was lokaal reporter, 5% buitenlands correspondent. Bijna 20% was freelance journalist. Mediaorganisaties doen steeds vaker een beroep op freelancers, terwijl zij erg kwetsbaar zijn. Ze werken meestal alleen, in een gevaarlijke omgeving en zonder de bescherming en bijstand waar journalisten in vaste dienst op kunnen rekenen.

Journalisten spelen een cruciale rol in de samenleving. Ze brengen misdaad en onrecht aan het licht en dienen daarmee de publieke zaak. Maar in sommige landen en regio's kunnen journalisten haast onmogelijk hun werk doen. Ze worden vervolgd, bedreigd, geïntimideerd met geweld en het zwijgen opgelegd. In conflictgebieden en oorlogszones worden journalisten zelfs als legitieme doelwitten beschouwd. Dat moet stoppen. Journalisten zijn geen partij in conflicten of oorlogen en mogen niet als dusdanig worden behandeld.

Wat Free Press Unlimited wil

Iedereen moet toegang krijgen tot betrouwbare informatie en onafhankelijk nieuws, om te weten wat er speelt in zijn of haar omgeving. Journalisten moeten daarom overal ter wereld veilig hun werk kunnen doen, zonder censuur en geweld.

Resoluties over de veiligheid van journalisten

In de afgelopen vijf jaar heeft de internationale gemeenschap in tal van resoluties en verklaringen de veiligheid van journalisten bepleit. Free Press Unlimited verwelkomt dat. Maar die resoluties en verklaringen hebben weinig veranderd aan de situatie in het veld. Journalisten en mediawerkers worden nog altijd vermoord, geïntimideerd en onderdrukt. Vaak ontvluchten ze hun land, uit angst voor gevangenisstraffen of zware boetes.

In september heeft de Raad voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties in Genève een resolutie goedgekeurd die nieuwe maatregelen voorstelt om journalisten te beschermen. De 87 lidstaten van de VN die vóór de resolutie hebben gestemd, moeten nu de daad bij het woord voegen. Ze moeten in eigen land de veiligheid van journalisten waarborgen en andere landen veroordelen wanneer zij zich niet aan de afspraken houden.

Stop de straffeloosheid

Hoe creëren we een omgeving waarin journalisten veilig kunnen werken? Er bestaat geen simpele oplossing, omdat de oorzaak van het geweld per context verschilt. Eén ding is echter zeker en voor alle contexten gelijk: er moet op verschillende niveaus worden samengewerkt om journalisten te beschermen en de daders van het geweld te vervolgen.

Overheden moeten meer doen

Wetgevers moeten een omgeving scheppen waarin journalisten onafhankelijk en ongestoord kunnen werken. Geweld, bedreigingen en aanslagen op journalisten moeten worden voorkomen door wettelijke garanties in het leven te roepen en in de praktijk toe te passen.

Autoriteiten en veiligheidsdiensten kunnen een positieve rol spelen wanneer ze laten zien dat ze het werk van mediaorganisaties en journalisten steunen. Ze moeten de eersten zijn die het geweld veroordelen en vervolging van de schuldigen eisen. Het is nooit aanvaardbaar dat vertegenwoordigers van de staat om het even welke vorm van geweld rechtvaardigen, en zeker niet als dat geweld tegen journalisten wordt gericht om wat ze hebben gezegd of geschreven. Goed werkende instellingen die vervolging en bescherming garanderen zijn essentieel.

Justitie kan daarnaast een duidelijk signaal afgeven door de daders van het geweld structureel te vervolgen. De omvang van de straffeloosheid is zo groot, dat het tijd wordt bijzondere onderzoekseenheden in het leven te roepen, gespecialiseerde openbare aanklagers aan te stellen en aanklagers en rechters op te leiden in de specifieke problematiek van de vrije meningsuiting en de media. Het huidige rechtssysteem is duidelijk niet opgewassen tegen deze uitdagingen.

Mediasector: solidariteit werkt

Ook de mediasector zelf moet veranderen. Mediabedrijven moeten al het mogelijke doen om hun medewerkers te beschermen. Ze kunnen bijvoorbeeld betere veiligheidsprocedures invoeren en verslag uitbrengen over collega's die worden bedreigd. Ze moeten gebruikmaken van hun vermogen een publiek te bereiken. Onze partner, de Pakistan Press Foundation, heeft perfect getoond dat het kan. Zij zijn erin geslaagd de Pakistaanse mediasector tot solidariteit aan te sporen. Alle grote mediaorganisaties van het land hebben zich ertoe verbonden om elke aanval op journalisten samen aan de kaak te stellen. "Een aanval op één van ons is een aanval op ons allemaal." De Pakistaanse media brengen nu systematisch verslag uit van geweld tegen journalisten, zodat de overheid de zaak serieus neemt en journalisten sneller worden vrijgelaten.

Natuurlijk hebben ook de journalisten zelf een belangrijke plicht. Zij moeten de risico's van hun opdrachten kennen en zich er goed op voorbereiden. Dit begint bij een ethische, journalistieke aanpak: ze moeten zich aan de feiten houden, hun bronnen natrekken, eenzijdige verhalen vermijden en niet onnodig olie op het vuur gooien. Daarnaast moeten ze zich solidair tonen wanneer een collega met geweld wordt geconfronteerd. Ook zij kunnen zich uitspreken tegen het geweld en eisen dat de overheid ingrijpt.

Het vermoorden van een journalist is een oorlogsmisdaad: internationale vervolging

Als bovenstaande maatregelen falen en geweld tegen journalisten niet in eigen land wordt bestreden, hebben we een instantie nodig die deze rol op internationaal niveau kan vervullen. Wie een journalist vermoord, pleegt een oorlogsmisdaad en moet internationaal worden vervolgd. We moeten daarom een onafhankelijke onderzoeksinstantie in het leven roepen, met internationale aanklagers en onderzoeksrechters die geweld tegen journalisten kunnen bestraffen wanneer regeringen dit nalaten. Alleen op die manier kunnen we de cirkel van straffeloosheid verbreken.

Kom in actie voor journalisten en rechtvaardigheid

Toegang tot onafhankelijk nieuws en betrouwbare informatie is cruciaal voor iedereen. Het vereist een vrije pers en een klimaat waarin journalisten door de wet worden beschermd. Om dat te bereiken, hebben we meer aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid op internationaal niveau nodig. We moeten onze inspanningen beter coördineren, sterke coalities vormen en een eind maken aan de straffeloosheid. Als samenleving moeten we journalisten overal ter wereld steunen. Daarom pleit Free Press Unlimited voor de oprichting van een internationaal fonds voor journalisten. Om hen te helpen met verzekeringen, beschermende uitrusting en veiligheidstrainingen. Want zoals Ban Ki-moon, de voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties ooit zei: No journalist anywhere should have to risk their life to report the news. Together, let us stand up for journalists – and stand up for justice”.

Teken het manifest