donderdag, 27 september 2018
Journaliste Togola Hawa Séméga heeft een missie: objectief nieuws brengen en de Malinese jeugd verbinden. Ze lanceerde een ludiek concept. Met een creatieve mix van journalistiek, rap en humor betrekt ze jongeren bij maatschappelijke situaties. Kunafoni WebTV is met hulp van Free Press Unlimited al sinds de pilot in 2016 een succes.  

Birgitta van der Linden

Niet alleen in Nederland is rap een populair genre, ook in Mali. De woorden die op ritmische wijze supersnel aan elkaar geregen worden onder begeleiding van een beat spreken vooral de Malinese jeugd aan. Het merendeel van de bevolking dus, want maar liefst 70 procent van de populatie is jonger dan 35 jaar. 

Gevaarlijk voor journalisten

Nederlandse jongeren zijn geboren met de spreekwoordelijke smartphone in de hand en kunnen profiteren van goed bereik en goedkope telefoonabonnementen. Ze hebben toegang tot alle gewenste nieuwskanalen voor objectieve informatie en kennis. Voor de Malinese jeugd ligt de situatie heel anders. Het mobiele bereik is slecht, de abonnementen zijn duur. Veel journalisten geven gekleurde informatie gebaseerd op meningen in plaats van feiten. In het door de islamitische rebellen bezette Noorden van Mali worden journalisten regelmatig bedreigd, ontvoerd en zelfs vermoord. In 2013 zijn twee Franse journalisten vermoord. Een Malinese journalist verdween in 2016. Sinds de laatste verkiezingscampagne dit jaar is politie verschillende keren bij mediaorganisaties binnengevallen en zijn meerdere journalisten gearresteerd. Sinds 2012 is Mali van plaats 25 naar plaats 115 gezakt op de Press Freedom Index. 

Rappende weerman

Journaliste Togola Hawa Séméga is geboren in Mali. Ze ziet met lede ogen aan dat haar land afbrokkelt door de burgeroorlog. De informatieverstrekking is nihil. Ruim twee jaar lang publiceert ze online onafhankelijke artikelen over de politieke situatie in haar land. Ze wordt hierbij niet gesteund door collega-journalisten. De jongeren die ze wil bereiken, bereikt ze nauwelijks. Er heerst een vermoeidheid onder jongeren om naar nieuws te luisteren. Daarnaast besteden traditionele media nauwelijks aandacht aan jongerenthema’s. Ze voelt de kracht en de moed iets voor haar land te betekenen, maar weet nog niet hoe. Totdat ze in 2015 een reis naar Amerika maakt en wordt geïnspireerd door een rappende weerman op televisie. Séméga beseft dat ze de aandacht van de Malinese jeugd kan trekken en ze in beweging kan laten komen door de populairste muziekstroming van het land te combineren met informatievoorziening via beeld in plaats van tekst. Het concept van Kunafoni WebTV is geboren. 

Tegenstand in Mali

Terug in Mali is Séméga vastbesloten het concept vorm te geven en uit te voeren. Séméga: “Ik wilde de Malinese jeugd laten zien dat ze mogelijkheden hebben. De toekomst van Mali ligt bij de jeugd, maar steeds meer jonge Malinezen willen het land verlaten. Ze hebben het gevoel dat ze geen kansen hebben in Mali en dat hen de mond wordt gesnoerd. Met Kunafoni WebTV wil ik jongeren laten zien dat ze kunnen innoveren, creëren, dromen, maar beter nog: dat ze hun dromen echt kunnen realiseren.” Séméga benadert ontluikende rappers en legt het idee uit. Ze zijn enthousiast, maar toch komt er ook de nodige tegenstand. Séméga: “Enkele bekende rappers uit Mali deden er alles aan om de programma’s van Kunafoni te saboteren. Steeds minder mensen wilden met ons samenwerken, omdat ze niet geassocieerd wilden worden met onervaren, onbekende rappers. Ze begrepen het concept niet, want Kunafoni geeft alle jongeren een stem, niet alleen rappers.” Kunafoni WebTV kan ook niet op steun rekenen van de overheid of organisaties in het land die er speciaal zijn voor door jongeren aangestuurde startups.

Steun van Free Press Unlimited

Séméga kwam voor het eerst in contact met Free Press Unlimited in maart 2016. Ze had een ontmoeting met Jens Kiesheyer, Programma Coördinator Fragile Africa. Kiesheyer: “Als voormalig radiojournalist heb ik al mijn kennis ingebracht om met Kunafoni een onderscheidend format uit te werken. Rap-journaals in de West-Afrikaanse landen Senegal en Ivoorkust zijn volledig subjectief, de mening van de rappers staat centraal. Kunafoni kiest voor het maken van onafhankelijk en onpartijdig nieuws; daarin ligt het onderscheidende vermogen én het is de reden dat dit concept is geslaagd.”

Lokale en internationale trainers

De rappers bij Kunafoni worden getraind in het inzetten van journalistieke technieken zoals hoor en wederhoor, storytelling, videoproducties met een smartphone en research. Free Press Unlimited schakelt hiervoor passende lokale en internationale trainers in. De stichting ondersteunt financieel de productie van de shows en draagt bij aan de overige kosten van Kunafoni. Kiesheyer: “In regelmatig contact bespreken wij hoe Kunafoni financieel onafhankelijk kan worden, zonder in te hoeven boeten op de objectieve en onpartijdige nieuwsverstrekking.”

Taboe op homoseksualiteit 

Malinese jongeren beseffen dat alle politieke en sociale kwesties worden besproken op Kunafoni WebTV. Séméga: “Ze staan erg open voor het voeren van discussies, vooral in combinatie met rap. Dit blijkt de beste manier om het bewustzijn te raken en te verhogen. Het is een taal die ze begrijpen. Ze worden geïnformeerd en gevoelig gemaakt voor veel zaken die hen direct of indirect raken. De uitdaging ligt in het feit dat we soms moeite hebben mensen te vinden die bepaalde onderwerpen op ons kanaal willen bespreken. Zoals homoseksualiteit: het grootste taboe in Mali.” 

Kunafoni WebTV: groot succes

Sinds maart 2016 is er wekelijks een rapjournaal te zien op Kunafoni.com, waarin nieuwsberichten van die week centraal staan. Deze worden behandeld vanuit een jongerenperspectief in de twee belangrijkste officiële talen van Mali: Bambara en Frans. Een keer per maand organiseert Kunafoni WebTV een rapdebat waarbij jongeren discussiëren over voor hen belangrijke onderwerpen. Ook op de Facebookpagina met ruim 30.000 volgers krijgt de Malinese jeugd de mogelijkheid mee te praten over diverse thema’s. In februari 2018 heeft het rapjournaal Le Prix francophone de l’innovation dans les médias gewonnen voor tweede meest innovatieve mediaformat in de Francofone wereld. Reden voor deze prijs is de ludieke en bijzondere manier van onafhankelijke nieuwsverstrekking en het initiëren en faciliteren van discussies tussen jongeren over maatschappelijke problemen. Op dit moment vinden er onderhandelingen plaats met de nationale omroep ORTM om het wekelijkse rap-journaal uit te zenden op televisie. Séméga: “De jonge Malinezen leren nu dat zij zelf oplossingen kunnen bedenken voor de problemen waarmee zij voortdurend worden geconfronteerd.”