donderdag, 7 december 2017
'Krijg toch allemaal de klere'. Een verwensing, onsterfelijk gemaakt door Danny de Munck in de film en musical Ciske de Rat, die vroeger veel gebruikt werd in Amsterdam. Hij verwijst naar de ziekte cholera, die anderhalve eeuw geleden in Europa honderdduizenden slachoffers maakte. In die tijd wisten regeringen er geen raad mee. Een uitbraak hielden ze het liefste stil, bang voor chaos en opstand.

Het is ongelofelijk, maar zo'n reactie komt ook in 2017 nog voor. Ook al is de cholera-uitbraak onmiskenbaar, de leiding van Soedan ontkent al langer dan een jaar glashard dat er sprake is van een epidemie. Het enige onafhankelijke medium dat openlijk over cholera in Soedan bericht, is Radio Dabanga, dat gemaakt wordt in Amsterdam. Artsen en journalisten die zich in het land uitlaten over het voorkomen van cholera worden ontslagen, gevangen gezet en bedreigd. Het trieste resultaat is dat de uitbraak, die op één plek in de staat Blue Nile begon en makkelijk gekeerd had kunnen worden, zich inmiddels over het hele land heeft verspreid.

Negeren cholera ordinaire geldkwestie

Redacteur Sadeeq van Radio Dabanga: ”Natuurlijk hebben wij ook nagedacht over de weigering van de regering om te erkennen dat er sprake is van een cholera-epidemie. We kunnen niet anders dan tot de conclusie komen dan dat het een ordinaire geldkwestie is. De regering en de kringen eromheen verdienen enorme bedragen met de in- en uitvoer van goederen. Die inkomstenbron komt in gevaar als de cholera-epidemie officieel wordt bevestigd. Dan gaan de grenzen met de buurlanden dicht en er komt strenge controle op het in- en uitreizen van personen. Daar heeft het regime van Al Bashir, toch al kampend met een stagnerende economie, geen behoefte aan.”

Heb je een besmetting met de cholerabacterie te pakken, dan krijg je enorme dorst, je stoelgang is dun en stinkt naar vis, je moet overgeven, je spieren trekken samen zonder dat je het wil en je krijgt hartkloppingen. Op de ernstige uitdroging volgt nierfalen, soms een shock en overlijden. Wie besmet raakt en niet wordt behandeld kan binnen een á twee dagen sterven. Ook al krijgt maar één op de vijf besmette mensen daadwerkelijk de ziekte, de snelle besmetting van grote aantallen mensen maakt veel slachtoffers.. En dat terwijl we weten dat het herkennen en de behandeling van de ziekte een fluitje van een cent kan zijn. Doodeenvoudige, goedkope middelen zoals een zoutoplossing, ORS, en in sommige gevallen antibiotica, brengen de patient er met een week weer bovenop.

'Waterige diarree'

Al sinds augustis 2016 komen er op de redactie van Radio Dabanga in Amsterdam berichten binnen van het vermoeden dat er uitbraak van cholera op komst is. Uit verschillende delen van het land zoeken artsen contact met het radiostation en van honderden gevallen wat dan nog genoemd wordt 'waterige diarree'. In september worden tientallen sterfgevallen gemeld, vooral van kinderen jonger dan een jaar en van ouderen, die weinig weerstand hebben. De epidemie komt op gang.

Het woord is taboe

Sadeeq: “We hebben in augustus vorig jaar de tientallen berichten van luisteraars over de symptomen van de ziekte voorgelegd aan deskundige medici op het gebied van besmettelijke ziekten in London. Die zeiden meteen al dat er sprake was van cholera. En daarna bleef het bewijs zich opstapelen. Ook de van de regering onafhankelijke Nationale Commissie van Medici sprak in haar wekelijkse rapporten al van cholera. Wij checken natuurlijk alle informatie uit dorpen en uit ziekenhuizen en gezondheidscentra zorgvuldig. Vaak komen de berichten via via, omdat de mensen die ons informatie geven niet bekend willen worden. Het woord cholera is taboe voor het regime en wie het gebruikt kan gearresteerd worden. Dat is al vaak gebeurd. Sinds het begin van de uitbraak staat ons programma met de naam 'Gezondheidsadvies', dat we welke week uitzenden, helemaal in het teken van de ziekte. We laten dokters aan het woord te met advies over hoe je kan voorkomen dat je cholera krijgt. Wij hebben de nodige ervaring met besmettelijke ziekten. In 2012 hebben we ook effectief geholpen een uitbraak van gele koorts in Darfur in te dammen.”

Cholera breekt uit als water wordt besmet met uitwerpselen, als sanitaire voorzieningen ontbreken en als mensen dicht opelkaar gepakt moeten leven. Drink je het water, eet je voedsel gewassen dat errmee gewassen is of schud je een besmette hand, dan draag je de bacterie bij je. Dat gebeurt nu vaak in Soedan in vluchtelingenkampen, waar mensen dicht opeengepakt zitten en op plekken waar in de regentijd waterstromen niet beteugeld kunnen worden of waar weinig water gedeeld moet worden met veel mensen en dieren.

Ziekte 'goedkoper' dan kogels

Sadeeq: “Vluchtelingen in de kampen zijn er van overtuigd dat er sprake is van een bewuste strategie van de regering. Moorden door niets te doen tegen cholera is goedkoop. Je hoeft geen wapens en kogels te kopen. Het gaat zelfs zo ver dat de regering mondjesmaat toelaat dat hulporganisaties naar een ziekenhuis komen met medicijnen, maar van te voren aan de leiding van datzelfde ziekenhuis opdracht geeft om cholerapatienten naar huis te sturen. Zo lijkt het of het allemaal niet zo erg is, maar eenmaal thuis besmetten die patienten hun familie en anderen natuurlijk weer. De minister van Gezondheid bestaat het zelfs om te beweren dat de regering alles onder controle heeft.”

WhatsApp

Radio Dabanga doet wat het kan, om de burgers van Soedan te steunen in het bestrijden van de epidemie. Jeugd- en hulporganisaties worden via de radio gestimuleerd om met Whatsappgroepen en posters zoveel mogelijk mensen te informeren en de Whatsapp-groep met de luisteraars en burgers die informatie leveren wordt op de redactie in Amsterdam elk uur van de dag met argusogen gevolgd. Tips uit het hele land over sterfgevallen, besmettingshaarden en beschikbaarheid van medicijnen worden verzameld, dubbel gecheckt en vervolgens in de uitzendingen als informatie gebruikt. Regelmatig worden adviezen over hygiëne uitgezonden. Voor de berichtgeving gebruikt Dabanga niet alleen zijn korte golf radiozenders, maar ook zijn website, Facebook en Twitter.

Radio Dabanga is de enige onafhankelijke bron van nieuws en informatie in heel Soedan. Free Press Unlimited heeft de zender in 2008 opgericht en steunt deze nog steeds. We onderhouden contact met donoren en managen de financiën. In Soedan zijn geen onafhankelijke media. Kritiek op de regering of een onderwerp maken dat de leiding van het land niet zint, levert een reeks van problemen op. Dat gaat van publicatieverboden en inbeslagnames van edities van kranten tot mishandelingen en gevangenisstraffen.

Veiligheid

Uit veiligheidsoverwegingen worden de programma's van Dabanga gemaakt in Amsterdam en vervolgens in heel Soedan uitgezonden. Sinds kort houdt het station ook contact met zijn luisteraars via WhatsApp. Dat geeft veel directe informatie vanuit dorpen en steden en vanaf het platteland die voor andere media niet bereikbaar zijn. Er luisteren per dag meer dan twee miljoen mensen naar de zender. Allemaal mensen, die het recht hebben om te weten hoe het er in hun land voorstaat met besmettelijke ziekten en het recht hebben te horen en te lezen hoe ze zich daartegen kunnen beschermen.