Wereldwijd is toegang tot betrouwbare, onafhankelijke informatie niet langer vanzelfsprekend. Fake news, desinformatie, propaganda en algoritmische vertekening vervormen het publieke debat, terwijl autoritaire leiders steeds meer controle uitoefenen op de mediasector. In veel landen met autoritaire regimes krijgen onafhankelijke journalisten te maken met intimidatie, censuur en geweld; sommigen verdwijnen of worden zelfs vermoord. Daarnaast ondermijnen nepnieuws, online manipulatie en politieke inmenging de onafhankelijkheid van journalistiek. Ook politieke en commerciële mediacontrole en georganiseerde desinformatienetwerken tasten het vertrouwen in instituties aan.
Deze ontwikkelingen zijn vooral zichtbaar in regio’s waar politieke instabiliteit, digitale fragmentatie en een krimpende civiele ruimte samenkomen.
Zo zijn in West-Afrika desinformatiecampagnes sinds 2022 bijna verviervoudigd. Ze voeden staatsgrepen, legitimeren militaire junta’s en versterken antidemocratische narratieven. Netwerken met Russische steun, statelijke actoren en gewapende groeperingen spelen allemaal een rol in het manipuleren van het informatielandschap en het ondermijnen van vertrouwen in onafhankelijke media.
Ook elders, in landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika, en delen van Europa, worden verkiezingen, burgeractivisme en gemarginaliseerde groepen doelwit van gecoördineerde desinformatiecampagnes. Daarbij gaan online manipulatie, offline intimidatie en juridische druk vaak hand in hand.
Wat wij doen
Free Press Unlimited is een betrouwbare partner in het versterken van vertrouwen in informatie en innovatie. Het doel is ervoor te zorgen dat onafhankelijke media desinformatie en misinformatie kunnen detecteren, tegengaan en voorkomen, terwijl burgers, vooral in repressieve en digitaal complexe omgevingen, toegang houden tot betrouwbare informatie.
FPU werkt onder andere aan:
- Het opbouwen van veerkrachtige medianetwerken die landsgrenzen overstijgen, zodat onafhankelijke media kunnen samenwerken aan verificatie, gezamenlijke onderzoeksjournalistiek en snelle respons op misinformatie.
- Het inzetten van innovatieve tools en AI om content te verifiëren, te lokaliseren en veilig te verspreiden via meerdere talen en platforms.
- Het versterken van lokale journalistieke capaciteit, bijvoorbeeld via trainingen in onderzoeksjournalistiek, verificatie en veiligheidsmaatregelen.
- Het vergroten van vertrouwen van het publiek, door transparantie, mediawijsheid en actieve interactie met publiek via zowel digitale als traditionele kanalen.
Big tech en sociale media
De concurrentie van grote technologiebedrijven en sociale mediaplatforms vormt een grote uitdaging voor vertrouwen in informatie. Ze dragen bij aan een verslechtering van het publieke debat en een afnemend vertrouwen in journalistiek, terwijl nieuwsvermijding toeneemt en groeikansen voor mediaorganisaties onder druk staan. Daarnaast maken de grootschalige verspreiding van misinformatie en desinformatie, gecombineerd met de opkomst van kunstmatige intelligentie, het medialandschap nog complexer. Beperkte kennis van en toegang tot innovatieve tools en werkwijzen, samen met vaak ineffectieve verdienmodellen, maken het voor mediaorganisaties moeilijk om zich aan te passen aan snel veranderende omstandigheden.
Projectvoorbeelden
CIJI3
Het project Collaborative Investigative Journalism Initiative (CIJI 3 – fase 3) is een goed voorbeeld van innovatie en Europese grensoverschrijdende samenwerking. Het project richt zich op de huidige uitdagingen voor journalisten en media in het tijdperk van kunstmatige intelligentie.
Het Kenia SAFIRI-project
Het Kenya SAFIRI-project (Supporting African Future Investigative and Responsible Journalism) brengt jonge journalisten en contentmakers uit heel Kenia samen. Het doel is om hen te trainen in onderzoeksjournalistiek en te ontwikkelen tot journalistieke leiders van hun generatie.
Toegang tot onafhankelijke informatie als overkoepelend principe
Hoewel elk kernprogramma zijn eigen focus heeft, zijn ze nauw met elkaar verbonden en versterken ze elkaar. Vertrouwen in informatie en innovatie kan niet worden bereikt zonder de veiligheid van journalisten, en onafhankelijke media in conflictgebieden spelen een cruciale rol in het waarborgen van betrouwbare berichtgeving te midden van chaos en desinformatie.
Onder deze drie thema’s ligt het overkoepelende principe van Free Press Unlimited: toegang tot onafhankelijke informatie. Dit vormt de basis waarop persvrijheid en democratische verantwoording rusten. Samen vormen deze thema’s de ruggengraat van de strategie van Free Press Unlimited om persvrijheid te beschermen, betrouwbare informatie-ecosystemen te versterken en een veerkrachtiger wereldwijd medialandschap op te bouwen.
Netwerken en samenwerking
We werken nauw samen met internationale en regionale netwerken die zich inzetten voor media in conflictgebieden. Via deze netwerken coördineren we snelle respons, delen we informatie en expertise en versterken we collectieve beschermingsmechanismen. Belangrijke netwerken zijn onder andere het Journalists in Distress Network, het Media Freedom Rapid Response-consortium, het Legal Network for Journalists at Risk en het Building Responses Together-netwerk. Onze bredere partnerschappen strekken zich uit over al onze thematische programma’s.
