‘Dit was de zwaarste campagne uit mijn carrière’: verslag ter plekke van de verkiezingen in Servië

We lopen in stilte langs het parlementsgebouw in Belgrado en komen om de paar meter groepen in zwart geklede ‘Ćaci’ tegen. Het zijn aanhangers van de regering die al meer dan een jaar onder politiebescherming het Pionirski-park tegenover het parlement bezetten. Journalisten die te dicht bij het zogenaamde Ćaciland komen, worden regelmatig aangevallen, en de laatste redactie die we rond 20.30 uur bezochten, waarschuwt ons uitdrukkelijk om in hun aanwezigheid geen Engels te spreken. Nog geen uur later is de situatie in dezelfde straat volledig veranderd. Wat begint met een paar toeterende auto’s, mondt al snel uit in ondubbelzinnige krantenkoppen: „Aleksandar Vučić geeft zijn nederlaag toe“. Free Press Unlimited was op zondag 25 oktober ter plaatse om verslag te doen van de veiligheid van journalisten tijdens de Servische verkiezingen. Een verslag van wat wel eens een keerpunt zou kunnen blijken te zijn voor de persvrijheid in het land.

Free Press Unlimited en haar voorgangers zijn al sinds de jaren negentig actief in Servië en de Westelijke Balkan, maar de afgelopen twee jaar stond ons werk in het teken van noodhulp en crisisadvocacy. Samen met Servische partners en collega’s van Media Freedom Rapid Response bezochten we Servië regelmatig  en sloegen we alarm over het toenemende aantal fysieke aanvallen op journalisten, de totale straffeloosheid en de ondermijning van het mediapluralisme.

Sinds begin 2026 heeft Media Freedom Rapid Response (MFRR) 157 aanvallen gedocumenteerd, waarbij 261 journalisten en mediamedewerkers in Servië het slachtoffer werden. Deze cijfers omvatten een sterke stijging van online doodsbedreigingen. Journalisten die verslag deden van eerdere verkiezingen werden ook fysiek aangevallen, geslagen, zagen hun apparatuur vernield en kregen te maken met bedreigingen tegen hun families. De verkiezingscampagne zette journalisten nog meer onder druk, met fysieke aanvallen, doodsbedreigingen en obstructie gericht tegen verslaggevers die verslag deden van de verkiezingen. Politici, waaronder overheidsfunctionarissen, gooiden regelmatig olie op het vuur met haatzaaiende uitlatingen, SLAPP-rechtszaken en regelgevende maatregelen tegen de media.

In een grotendeels gekaapte mediawereld bracht dit de resterende onafhankelijke media, die verslag bleven doen van de groeiende studentenbeweging, in een crisissituatie. Op uitnodiging van de Internationale Journalistenvereniging van Servië (IJAS/NUNS) besloten we de verkiezingen ter plaatse te verslaan om eventuele aanvallen op journalisten in de gaten te houden en onze solidariteit met de onafhankelijke media te betuigen.

10:00 – Ik ontmoet Massimo Moratti, correspondent voor OBCT, die in Belgrado woont. We doen samen verslag van de verkiezingen. Het is een vreugdevol weerzien: Massimo kreeg slechts enkele weken eerder een uitzettingsbevel van de Servische autoriteiten, dat na aanhoudende internationale druk werd ingetrokken. We brengen de hele dag bezoeken aan redacties en beginnen onze dag bij een stembureau in Belgrado.

De opkomst bedraagt nu al 27%, bijna een verdubbeling ten opzichte van de verkiezingen van 2023.

11:00 - We verzamelen op het kantoor van de Internationale Journalistenvereniging van Servië, dat de hele dag openstaat voor journalisten die verslag doen van de verkiezingen. De eerste meldingen komen binnen van journalisten die de toegang tot stembureaus wordt ontzegd, evenals van een fysieke aanval op journalisten in Pavlovac. De opkomst bedraagt nu al 27%, bijna een verdubbeling ten opzichte van de verkiezingen van 2023.

12:30 - We vertrekken voor een reeks bezoeken aan redacties, samen met journalist en NUNS-lid Marina Rakic. Vera Potparić, hoofdredacteur van persbureau FoNet, verwoordt wat we vandaag van veel media zullen horen: ‘Het was een van de moeilijkste campagnes voor de journalistiek. Als media willen we alle kanten en partijen belichten, maar we kregen regelmatig geen toegang tot evenementen van de SNS (de partij van Vučić). De SNS en regeringsfunctionarissen hebben tijdens de campagne op geen enkele van onze uitnodigingen of vragen gereageerd’.

Directeur Irena Pejić van Mašina vertelt ons dat aan verschillende van hun verslaggevers al de toegang tot stembureaus in vier steden is geweigerd.

13:00 - Op weg naar de kantoren van het onlineplatform Mašina zien we de afzetting van de straten die naar de verkiezingscommissie RIK leiden. De straat is al enkele weken afgesloten, en zelfs geaccrediteerde journalisten worden ’s middags niet altijd doorgelaten. Uitvoerend directeur Irena Pejić van Mašina vertelt ons dat verschillende van hun verslaggevers al de toegang tot stembureaus in vier steden is geweigerd.

14:00 - Verschillende onafhankelijke media werden in de dagen voorafgaand aan de verkiezingen getroffen door bot-aanvallen, bedoeld om accounts te laten opschorten. Ook de krant Danas kreeg te maken met DDOS-aanvallen op haar website en vertelt ons over de online intimidatie waarmee verschillende van haar verslaggevers te maken kregen na opruiing door regeringsgezinde roddelbladen en regeringsfunctionarissen. Zoals ook anderen ons vandaag vertellen, heeft het gebruik van termen als ‘buitenlandse huurling’, ‘nazi’ of ‘verrader’ voor de media geleid tot een golf van online bedreigingen en haat.

15:00 - ’s Middags doen er geruchten de ronde dat de nieuwe eigenaren van de onafhankelijke zenders N1 en Nova.tv hebben gevraagd om tijdens de verkiezingsuitzendingen in de redactiekamer aanwezig te mogen zijn. Een verzoek dat met argwaan wordt ontvangen, na maanden van spanning en zorgen over de redactionele onafhankelijkheid van de media binnen de voormalige United Media-groep, waaronder Nova.rs. In augustus 2025 publiceerde OCCRP een uitgelekt telefoongesprek tussen de CEO’s van United Media en Telekom Srbija, een naaste bondgenoot van Vučić, waarin zij spraken over het ondermijnen van de onafhankelijkheid van N1.

Zoals Slobodan Georgiev, nieuwsdirecteur van Nova.tv, ons vertelt, waren de gevolgen ook bij Nova.tv voelbaar. Hij onthult dat hem aan het begin van de verkiezingsperiode werd gevraagd om op te stappen, maar dat hij dit weigerde. Wat betreft het bezoek vanavond door vertegenwoordigers van de nieuwe eigenaren van de Alpac-groep heeft hij verklaard dat zij welkom zijn, maar dat zij geen toegang zullen krijgen tot de regiekamer. We bespreken dat de uitslag van de verkiezingen vanavond hoogstwaarschijnlijk bepalend zal zijn voor de toekomst van mediakanalen als Nova.tv – de nieuwe eigenaren hebben een aanvraag ingediend voor een Servische mediavergunning bij de controversiële mediaregulator REM. Als deze wordt goedgekeurd, zullen ze waarschijnlijk een groot deel van de bescherming tegen inmenging in de redactionele lijn verliezen die de huidige registratie in Luxemburg biedt.

Terwijl de schemering invalt, zien we gepantserde politieagenten met schilden uit een tourbus stappen.

17:00 Op weg naar Nova.rs, terwijl de schemering invalt, zien we gepantserde politieagenten met schilden uit een tourbus stappen. Op het nieuws zien we dat er gepantserde voertuigen Belgrado zijn binnengereden en dat de politieaanwezigheid in het centrum toeneemt. Mensen speculeren over de reden en wat er de komende uren zal gebeuren; ze vermoeden dat de politieactiviteit een reactie is op de hoge opkomst. De stembureaus zijn vandaag open tot 20:00 uur.

18:00 Bij Nova.rs hebben we een ontmoeting met adjunct-hoofdredacteur Ratko Femić. De redactie heeft turbulente weken achter de rug. Femić vertelt dat hun redactionele koers niet openlijk werd aangevallen, maar via ingrepen die werden gepresenteerd als ‘professionele normen’ of ‘commerciële beslissingen’. De bezuinigingen op hun socialemediabudget door de nieuwe eigenaren leidden tot een daling van het aantal unieke bezoekers op hun site, terwijl ze andere statistieken, zoals de verblijftijd, stabiel wisten te houden. Aan het begin van de verkiezingsperiode bood de door de nieuwe eigenaren aangestelde hoofdredacteur, Brent Sadler, hen extra personeel aan voor een periode van drie maanden.

Na een interne stemming besloot 98% samenwerking met het nieuwe management te weigeren.

De redactie weigerde dit toen bleek dat veel van de journalisten op de lijst eerder voor pro-Kremlin- of regeringsgezinde media hadden gewerkt. Vorige week kreeg de redactie een ultimatum van 48 uur: meewerken aan de benoeming van een nieuwe hoofdredacteur en adjunct-hoofdredacteur, of het bedrijf verlaten. Na een interne stemming besloot 98% te blijven en samenwerking met het nieuwe management te weigeren.

19:00 Nu de stembussen over een uur sluiten, worden de voorspellingen steeds hectischer. De hoge opkomst zou kunnen wijzen op een overwinning van de studenten, maar de sterke politieaanwezigheid en de herbezetting van Ćaciland leiden tot bezorgdheid over wat er vanavond zal gebeuren. We zetten onze bezoeken aan de studio’s van N1 voort, waar verslaggevers zich voorbereiden op de live-uitzending van de verkiezingsavond. Nieuwsdirecteur Bane Šovljanski vertelt ons dat de verkiezingsdag relatief rustig is verlopen, maar bevestigt dat N1, in tegenstelling tot voorgaande jaren, tot de media behoort die tijdens de verkiezingsavond geen toegang krijgen tot het hoofdkwartier van de SNS.

We zien hoe duizenden Serviërs zich verzamelen, dansen en huilen op het Slavija-plein.

21:35 Na nog twee bezoeken aan Vreme en persbureau Beta keren we terug naar het hoofdkantoor van NUNS. Beta-hoofdredacteur Vojkan Kostic verwoordde wat veel van zijn collega’s voelden: ‘De afgelopen tijd heb ik 90% van mijn tijd besteed aan het waarborgen van de veiligheid van mijn team en het beschermen van onze website tegen botaanvallen en andere bedreigingen voor ons voortbestaan’. We gaan even zitten voor een snelle maaltijd en maken ons klaar voor de lange nacht die voor ons ligt, wanneer het getoeter van auto’s om ons heen opvallend luider wordt. We verversen de liveblogs die we de hele dag al volgen en kunnen onze ogen nauwelijks geloven: ‘Aleksandar Vučić geeft zijn nederlaag toe’. Al snel neemt de stroom auto’s toe en vullen de straten zich met mensen die dansen en feestvieren, terwijl ze drie vingers omhoog steken als verwijzing naar de lijst van de studentenbeweging.

We zien hoe duizenden Serviërs zich verzamelen, dansen en huilen op het Slavija-plein, waar de afgelopen jaren veel bijeenkomsten van de studentenbeweging plaatsvonden. Ćaciland wordt ontmanteld, mensen dragen stoelen uit het bezette park boven hun hoofd en steken vuurwerk af. Tijdens de feestelijkheden gaan mijn gedachten uit naar de journalisten die bleven verslag doen, sommigen zelfs vanuit ballingschap. Ze gingen door omdat ze geloofden dat er iets kon veranderen. Veel mensen, ook vandaag nog, hebben ons verteld dat de kans op verandering minimaal was en dat de mediavrijheid in Servië de giftige mix van een steeds autoritairder wordende regering, de macht van de grote techbedrijven en de economische problemen voor onafhankelijke media niet zou overleven. Hoewel er nog veel werk te doen is, hebben de resultaten van vandaag aangetoond dat de veerkracht van zowel journalisten als burgers echte verandering teweeg kan brengen.