FPU al veertien jaar betrokken bij de versterking van onafhankelijke Syrische media

Free Press Unlimited (FPU) is sinds 2012 actief in Syrië. Het programma Ethische journalistiek voor duurzame vrede in Syrië II (2024–2025) bouwt voort op jarenlange samenwerking in een omgeving waarin het ooit te uitdagend leek om te werken. Uit interviews, projectdocumentatie en evaluaties van de resultaten blijkt dat Free Press Unlimited een betekenisvolle bijdrage heeft geleverd aan de versterking en institutionalisering van ethische journalistiek werk bij partner-mediaorganisaties.

Journalisten en redacteuren beschreven dit project herhaaldelijk als een gemeenschappelijk professioneel referentiepunt tijdens een periode van grote politieke onzekerheid en institutionele veranderingen. Kaders voor ethische journalistiek zijn bijzonder belangrijk in de Syrische context, waar politieke polarisatie, desinformatie en externe druk de berichtgeving gemakkelijk kunnen vertroebelen. FPU ondersteunde de versterking van de Syrische Ethische Code voor Journalisten, inclusief verbeteringen aan de bestuursstructuren, statuten, klachtenmechanismen en mogelijke handhavingsprocedures.

Ethische normen
Toen in juli 2025 gevechten uitbraken, werden lokale media de belangrijkste informatiebron. Journalisten documenteerden slachtoffers, ontheemding en ontvoeringen in realtime, terwijl online geruchten en haatzaaiende uitlatingen de ronde deden. Hun werk was gebaseerd op gedeelde ethische normen die tijdens de eerste oorlogsjaren waren ontwikkeld en vastgelegd in een ethisch handvest dat mede door FPU was opgesteld en in 2015 werd gelanceerd, inclusief een klachtenmechanisme dat in 2021 werd ondertekend.

Partners benoemen tastbare veranderingen in de werkwijze van de redacties: strengere interne verificatieprocedures, meer aandacht voor conflictgevoelige taal en meer weloverwogen redactionele discussies over gevoelige berichtgeving. Een redacteur beschreef hoe het programma de interne cultuur op de redactie beïnvloedde: „Vroeger richtten we ons soms alleen maar op het als eerste naar buiten brengen van het verhaal. Nu stellen we intern meer vragen: Wie zou hierdoor schade kunnen ondervinden? Versterken we een conflict? Zijn we zeker van de informatie?”

FPU heeft er ook toe bijgedragen dat genderinclusie is uitgegroeid tot organisatorische normen. De geïnterviewden beschreven een groeiend bewustzijn van gendersensitief taalgebruik, een betere vertegenwoordiging van vrouwen in de berichtgeving en meer aandacht voor kwesties zoals online intimidatie en gendergerelateerd geweld tegen vrouwelijke journalisten.

Samenwerking en dialoog
De onderscheidende, unieke rol en centrale bijdrage van FPU is die van een bemiddelaar. Uit de evaluatie blijkt dat onze organisatie aanzienlijk heeft bijgedragen aan het versterken van de samenwerking en dialoog tussen Syrische onafhankelijke mediaorganisaties die in verschillende regio’s actief zijn.

Gezien het feit dat mediakanalen tegelijkertijd actief zijn in Syrië zelf, in buurlanden en binnen de diaspora, is het historisch gezien moeilijk geweest om samenwerking in stand te houden. FPU biedt zeldzame mogelijkheden waar journalisten en mediaorganisaties in dialoog kunnen treden, ervaringen kunnen delen en gezamenlijke initiatieven kunnen ontwikkelen.

Een consortium waarbij mediakanalen als Arta, Rozana en Enab Baladi betrokken waren, leverde 45 podcasts op over lokale Syrische identiteiten, die via sociale media meer dan 1,2 miljoen mensen bereikten. Andere voorbeelden van samenwerking zijn gezamenlijke, gecoördineerde redactionele initiatieven, het tegelijkertijd plaatsen van content en collectieve belangenbehartiging rond maatschappelijke kwesties zoals sociale cohesie, verzoening en burgerparticipatie. Een mediaredacteur beschreef deze verschuiving als volgt: „Vóór dit programma werkten we meestal parallel aan elkaar. Nu plannen we soms samen en bekijken we dezelfde kwesties vanuit verschillende invalshoeken.”

Wantrouwen verminderen
Met hulp van het programma konden journalisten en redacteuren in tijden van verhoogde onzekerheid politiek gevoelige kwesties bespreken, terminologie op elkaar afstemmen en onderhandelen over gezamenlijke agenda’s. Deze discussies gingen vaak over complexe redactionele vraagstukken met betrekking tot conflictverslaggeving, de vertegenwoordiging van verschillende gemeenschappen en de rol van de media tijdens politieke overgangen. Verschillende partners merkten op dat deze uitwisselingen hielpen onderling wantrouwen te verminderen en de bereidheid tot samenwerking vergrootten.

Een terugkerend thema in de evaluatie was de rol van FPU bij het overbruggen van de kloof tussen mediaprofessionals in ballingschap en journalisten die vanuit Syrië verslag doen. De geïnterviewden beschreven de door het programma ondersteunde dialoogmogelijkheden als een van de weinige omgevingen waar zij op een zinvolle manier met elkaar in contact konden komen, verschillende perspectieven konden verzoenen en redactionele benaderingen op elkaar konden afstemmen. Een journalist die vanuit Syrië verslag deed, merkte op: „Soms begrijpen mensen buiten het land niet volledig welke risico’s wij ter plaatse lopen. Deze discussies hielpen ons om een gemeenschappelijke basis te vinden.”

Hoe verder?
In de RSF-index voor persvrijheid van 2025 was Syrië wereldwijd de grootste stijger: het land klom 36 plaatsen ten opzichte van het jaar ervoor. Al met al wijzen deze bevindingen erop dat Free Press Unlimited heeft bijgedragen aan een geleidelijke verschuiving van versnipperde en geïsoleerde media-initiatieven naar meer op samenwerking en coördinatie gerichte vormen van media binnen het Syrische landschap van onafhankelijke media.

De val van het Assad-regime in 2024 bracht hoop, maar ook nieuwe gevaren met zich mee. De dialoog en samenwerking zijn in een impasse geraakt omdat partners uiteenlopende visies hebben op de toekomst van het land. In deze nieuwe politieke situatie gebruikt de Syrian Journalists Association haar leidende rol om kritisch te blijven en zich in te zetten voor onafhankelijkheid, waarbij geen enkel medium onder enige controle mag staan.

De meest dringende behoefte is simpel: voortdurende steun. De economie worstelt om zich te herstellen van verwoesting en crisis, en het medialandschap in Syrië is zeer beperkt en wordt overspoeld door buitenlandse media. Zoals een partner zei: „Jullie aanwezigheid geeft ons de geruststelling dat we niet alleen staan”. Voor de onafhankelijke media in Syrië heeft die steun het verschil gemaakt tussen stilzwijgen en overleven.