Verslag doen van gendergerelateerd geweld in Somaliand
De journalistiek in Somaliland is in verandering. Waar verslaggeving zich lange tijd vooral richtte op officiële verklaringen en het laatste nieuws, waagt een nieuwe generatie journalisten zich steeds vaker aan complexe en gevoelige onderwerpen. Een met meer diepgang, ethiek en zorgvuldigheid. Dankzij gerichte trainingen en productiefondsen betreden jonge journalisten nu ook terreinen die lange tijd als ontoegankelijk golden, zoals vluchtenlingenkampen en het publieke debat over gendergerelateerd geweld.
Een van hen is Fatima Mohamed, een jonge Somalische journalist van wie een recente videoreportage werd geselecteerd voor een viewing tijdens de African Women in Media Conferentie 2025. Haar film kwam tot stand binnen het Danwaadag-project, een mediaontwikkelingsprogramma ondersteund door Free Press Unlimited (FPU) en uitgevoerd in samenwerking met de Somaliland Journalists Association (SOLJA), VNG, MAP, CARE en Media Ink.
Haar werk vertelt niet alleen het verhaal van vrouwen die worden getroffen door ontheemding en geweld. Het laat ook zien hoe de journalistiek in Somaliland zich ontwikkelt: professioneler, inclusiever en steeds bereid om moeilijke realiteiten op verantwoorde wijze onder ogen te zien.
In een context van klimaatverandering, gedwongen migratie, culturele taboes en beperkte veiligheid voor zowel journalisten als hun bronnen, laat Fatima’s reportage zien hoe ethische, op overlevenden gerichte journalistiek ruimte kan creëren voor stemmen die te vaak buiten beeld blijven. En waarom vrouwenjournalisten onmisbaar zijn voor een volledig verhaal.
Motivatie: klimaatverandering en ontheemding
Toen Fatima begon aan haar nieuwste reportage, reageerde ze op een realiteit die urgent is en tegelijk grotendeels onzichtbaar blijft. In de Hoorn van Afrika hebben aanhoudende droogte en hongersnood geleid tot grootschalige ontheemding. Alleen al in Somaliland leven tienduizenden mensen in informele kampen, waar onzekerheid en schaarste het dagelijks leven bepalen. Voor vrouwen betekenen deze omstandigheden vaak een verhoogd risico op gendergerelateerd geweld, met nauwelijks veilige mogelijkheden om daarover te spreken.
“Als journalist én maatschappelijk werker voelde ik een verantwoordelijkheid,” vertelt Fatima. “Ontheemding wordt meestal besproken in termen van voedsel, water en onderdak. Maar wat in het publieke debat vaak ontbreekt, is wat vrouwen in die kampen daadwerkelijk meemaken.”
Volgens cijfers van de Wereldbank uit 2021 zijn in Somalië ongeveer 1,4 miljoen mensen ontheemd geraakt door droogte en hongersnood. In de kampen zag Fatima gebrekkige beveiliging, slechte verlichting en overbevolking. Omstandigheden die de kwetsbaarheid van vrouwen voor seksueel geweld vergroten. Toch verhinderen culturele stigma’s en schaamtegevoelens veel slachtoffers om misbruik te melden, laat staan met de media te spreken.
“Dit verslag gaat over vrouwen zichtbaar maken,” zegt ze.“Over het aandacht geven aan overlevenden van gendergerelateerd geweld om hun verhaal in hun eigen woorden te vertellen.”
Bekijk de volledige reportage hieronder.
Toegang tot slachtoffers: vertrouwen en ethische journalistiek
Toegang krijgen tot deze vrouwen vergde geduld en vertrouwen. Hoe benader je vrouwen die slachtoffer zijn geworden van groepsverkrachting en die door hun eigen gemeenschap zijn uitgestoten?
Niet door rechtstreeks op slachtoffers af te stappen. Fatima werkte via lokale hulporganisaties, overheidsinstanties, zoals het Ministerie van Familie en Sociale Zaken en het Ministerie van Resilience, en gemeenschapsorganisaties die de vrouwen al ondersteunden. “Veel vrouwen zijn bang,” legt ze uit. “Families en gemeenschappen ontmoedigen slachtoffers vaak om te spreken vanwege schaamte en stigma. Mijn achtergrond als maatschappelijk werker hielp me om deze verhalen voorzichtig en respectvol te benaderen.”
Het resultaat is een reportage die de ervaringen van vrouwen centraal stelt zonder sensatielust, een voorzichtig evenwicht in een context waar gendergerelateerd geweld een groot taboe is.
Een project geworteld in mediaontwikkeling
Fatima’s reportage werd vertoond tijdens de African Women in Media Conference 2025, in een panel dat gezamenlijk werd georganiseerd door SOLJA en Free Press Unlimited (FPU). De sessie belichtte zowel de urgentie van gendergerelateerd geweld en ontheemding als de groeiende professionaliteit van jonge journalisten in Somaliland.
“Het is een enorme wens van mij geweest om dit onderwerp op een internationaal podium te zien,” zegt Hadia Dahir, programmamedewerker bij SOLJA. “Het laat de moed en belangrijke rol zien van journalisten in Somaliland die onder moeilijke omstandigheden over complexe thema’s berichten.”
Voor het project werden tien journalisten geselecteerd via een open oproep in heel Somaliland. Kandidaten dienden voorstellen in binnen twee thema’s: Disaster Risk Management en Gender-Based Violence. Van de 48 inzendingen werden tien journalisten gekozen, waarvan zeven gericht op Disaster Risk Management en drie op Gender-Based Violence.
“Het proces was transparant en competitief,” aldus Hadia.“We hebben vrouwlijke journalisten sterk aangemoedigd om te solliciteren. De uiteindelijk geselecteerde journalisten werden begeleid door een externe journalistieke consultant.”
Fatima Mohamed, Hadia Dahir (SOLJA) en Fenke Elskamp (FPU) tijdens de African Women in Media Conference 2025.
De cruciale rol van vrouwelijke journalisten essentieel zijn
Hoewel SOLJA met journalisten van alle genders werkt, benadrukt Hadia het belang van vrouwen die verslag doen over gendergerelateerd geweld.
“In Somaliland is het extreem moeilijk voor mannelijke journalisten om over seksueel geweld te berichten,” vertelt Hadia. “Overlevenden praten veel makkelijker open met een vrouwelijke journalist. Culturele normen, trauma en vertrouwen spelen daarin allemaal een rol.”
In plaats van een aparte GBV-training koos SOLJA ervoor om ethische verslaggeving in het algemeen te versterken: aandacht voor privacy, respect en culturele sensitiviteit, gebaseerd op professionele standaarden én lokale realiteit.
Journalistiek in transitie
Volgens Hadia weerspiegelt Fatima’s werk een bredere transitie binnen de journalistiek in Somaliland. Hoewel de sector nog in ontwikkeling is, tonen projecten als deze een groeiende professionaliteit en ambitie — vooral onder vrouwenjournalisten. Hadia: “We zien duidelijke vooruitgang. Meer kwalitatieve verslaggeving, betere redactionele processen en meer bereidheid om gevoelige locaties, zoals vluchtenlingenkampen, binnen te gaan om het volledige verhaal te vertellen.”
Zonder vrouwen in de journalistiek blijft een groot deel van de werkelijkheid onzichtbaar. “Als vrouwen ontbreken in de media, ontbreekt de helft van het verhaal,” aldus Hadia. Vooruitkijkend ziet Hadia een toekomst waarin journalistiek in Somaliland zowel inclusiever als technologisch flexibeler wordt: “De wereld verandert. Journalisten moeten werken met zowel traditionele media als digitale platforms. Iedereen met een telefoon kan publiceren, maar professionele journalistiek blijft onmisbaar.”
Verder kijken dan alleen gender-based violence
Voor Fatima reikt de impact van haar reportage verder dan zichtbaarheid alleen. Door ervaringen van gendergerelateerd geweld te plaatsen binnen het grotere verhaal van klimaatverandering, ontheemding en sociale ontwrichting, daagt haar film het publiek uit om GBV niet te zien als losse incidenten, maar als een structureel probleem.
“Dit gaat niet alleen over individuele verhalen,” vertelt Fatima. “Het gaat over hoe droogte, armoede en onveiligheid samenkomen, en hoe vrouwen daarbij de zwaarste last dragen.”
Fatima en Hadia hopen dat de film journalisten, beleidsmakers en internationale organisaties beweegt om kritischer vragen gaan stellen: niet alleen over gendergerelateerd geweld, maar ook over de stemmen worden gehoord wanneer crises zich aandienen.
