Achter iedere SLAPP schuilt een mens Collapse
SLAPPs (Strategic Lawsuits Against Public Participation) worden vaak besproken als juridisch of politiek probleem. Maar achter iedere zaak schuilt een menselijk verhaal. De voorbeelden op deze pagina zijn gebaseerd op bestaande casussen die bekend zijn bij de Nederlandse anti-SLAPP werkgroep. Om betrokkenen niet opnieuw bloot te stellen aan juridische druk, is een aantal geanonimiseerd.
Wetenschapper: 19 jaar lang juridische strijd om wetenschappelijk onderzoek
Ook wetenschappers die onderzoek doen naar bedrijven of personen kunnen te maken krijgen met processen die bedoeld zijn om hen te ontmoedigen. De voorbeelden die bekend zijn bij de Nederlandse anti-SLAPP werkgroep laten zien dat alleen dreiging met een fors proces al kan leiden tot zelfcensuur, en dat de ondersteuning voor wetenschappers die hiermee te maken krijgen tekortschiet.
"Juridische druk leidt ertoe dat wetenschappers onzekerheden in hun onderzoek minder durven te benoemen - en sommigen kiezen er zelfs voor om bepaalde onderwerpen helemaal niet meer aan te pakken. Dat is geen verschraling van het debat meer, dat is een afschrikkend effect: vragen die niet meer worden gesteld, kennis die niet meer ontstaat."
Professor Roel Vermeulen
Journalist: Persoonlijk gedagvaard en bedreigd met tonnen schadevergoeding
Journalisten die kritisch onderzoek doen krijgen te maken met juridische dreiging, persoonlijke dagvaardingen en torenhoge schadeclaims. Dat raakt met name freelancers en lokale media stevig, maar ook bij grotere titels en de publieke omroep lopen de kosten en impact van deze procedures op. In sommige gevallen blijft het niet bij juridische druk alleen, maar krijgen journalisten ook te maken met fysieke of online intimidatie vanwege hun publicaties.
"Het recht wordt ook in Nederland steeds vaker ingezet als drukmiddel. Niet om fouten recht te zetten, maar om journalisten te ontmoedigen en te intimideren. Dat voedt een chilling effect: artikelen die in de la blijven liggen, niet omdat ze onwaar zijn, maar omdat het juridische risico te groot gevonden wordt."
Corine de Vries, voorzitter Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren
Politicus: spreekt zich uit in een debat en wordt aangeklaagd
De lokale democratie wordt geraakt door SLAPPs tegen journalisten die misstanden in hun eigen omgeving aankaarten, bijvoorbeeld met betrekking tot vastgoed of een gezonde leefomgeving. Maar ook juridische stappen - of dreiging daarmee - richting raadsleden kunnen de kenmerken van een SLAPP hebben, en er zo toe leiden dat het in bepaalde dossiers moeilijker wordt om misstanden aan de kaak te stellen.
"Het zogenoemde chilling effect van dit soort zaken heeft invloed op onze democratie. Ik vrees dat dit mensen afschrikt om de politiek in te gaan, omdat zij bang zijn om aangeklaagd te worden."
Juliet Broersen, raadslid gemeente Amsterdam
Blogger: Haalt na juridische intimidatie een verhaal over misbruik offline
SLAPPs komen ook voor in zaken waarin mensen (seksueel) misbruik aan de kaak willen stellen. Zelfs volledig geanonimiseerde publicaties kunnen leiden tot dreiging met grote schadeclaims en kansloze vorderingen, en het zo moeilijker maken voor bijvoorbeeld vrouwen om zich uit te spreken en anderen te informeren. Juist in een tijd waarin er meer aandacht is voor de impact van seksueel misbruik, is het van belang dat slachtoffers zich vrij van intimidatie kunnen uiten.
"Ik zou willen dat zoveel mogelijk mensen - en vooral vrouwen - dit verhaal kennen. En dat ze weten wat ze veilig kunnen doen als ze ooit in zo’n situatie terechtkomen en zich willen uitspreken over misbruik. Niemand zou juridische dreigementen moeten krijgen vanwege geanonimiseerde verhalen."
Anonieme blogger
Klokkenluider: Blootleggen van misstanden ondermijnd door jarenlange processen
Klokkenluiders zijn een van de groepen die in de Europese anti-SLAPP-richtlijn expliciet genoemd worden, omdat zij bij uitstek doelwit kunnen worden van processen die bedoeld zijn om hen op zo hoog mogelijke kosten te jagen. In sommige zaken ging dat gepaard met lastercampagnes om de klokkenluider in kwestie verder zwart te maken en diens bereik te beperken.
"Het zwaarste aan langdurige juridische druk is dat het niet slechts één procedure betreft. Sinds 2012 heeft de opeenstapeling van procedures en druk een enorme impact gehad op mijn gevoel van veiligheid, gezondheid, familie- en sociale leven, werk en toekomstperspectief."
Nardy Cramm
Journalistieke bron: Aangeklaagd voor het praten met een journalist
Burgers die als bron informatie delen met een journalist, worden steeds vaker zelf onderwerp van juridische dreiging en procedures. Ook wordt met juridische procedures geprobeerd hun identiteit te achterhalen en zo het brongeheim te doorbreken. Soms gaat het daarbij om deskundigen die bijdragen aan een programma of artikel, maar ook om gewone burgers die zich uitlaten over misstanden in hun omgeving.
Deze zaken zijn voor hen niet alleen ontzettend ingrijpend, maar leiden ook tot een chilling effect: het ontmoedigt anderen om informatie te delen.
"Ze pakten iedereen aan: experts, hoogleraren, bronnen. Dat creëert een klimaat waarin mensen zich wel drie keer bedenken voordat ze iets zeggen."
Jens van den Brink, advocaat
Geciteerd in NRC, 11 mei 2026
Deze verhalen laten zien dat juridische intimidatie niet alleen journalisten raakt. Ook wetenschappers, klokkenluiders, politici, slachtoffers en burgers kunnen doelwit worden wanneer zij zich uitspreken over zaken van publiek belang. Wat deze zaken gemeen hebben, is het risico op een afschrikkend effect: mensen die zich niet meer vrij voelen om onderzoek te doen, informatie te delen of misstanden aan de kaak te stellen.
Wat doet Free Press Unlimited?
Samen met partners zet Free Press Unlimited zich in voor betere bescherming tegen SLAPPs in Nederland. De Europese anti-SLAPP-richtlijn biedt daarvoor belangrijke handvatten, maar de Nederlandse uitwerking daarvan moet ervoor zorgen dat mensen die zich uitspreken over zaken van publiek belang niet onnodig worden geïntimideerd met kostbare en kansarme procedures.
In juni 2026 lanceerden wij een campagne tegen SLAPPs waarin we de verhalen van SLAPP-doelwitten hebben uitgelicht. Centraal in de campagne stond een petitie waarin wij, samen met onze partners, de politiek oproepen om de Europese anti-SLAPP-richtlijn op een goede manier in te zetten.
