Campagne tegen SLAPPs
Steeds vaker worden journalisten, wetenschappers, maatschappelijke organisaties en burgers geconfronteerd met juridische intimidatie nadat zij misstanden aan het licht brengen. Samen met 14 organisaties roepen wij de politiek op om mensen beter te beschermen tegen deze zogeheten SLAPPs. Want wanneer kritische stemmen het zwijgen worden opgelegd, raakt dat niet alleen hen, maar ons allemaal. Onze campagneleus: "Wie misstanden aankaart verdient bescherming, geen rechtszaak. Voor ons allemaal."
Wat zijn SLAPPs?
SLAPPs zijn rechtszaken of juridische dreigementen die worden ingezet om mensen het zwijgen op te leggen. Journalisten, wetenschappers, maatschappelijke organisaties, klokkenluiders en burgers kunnen ermee te maken krijgen wanneer zij misstanden aan de kaak stellen. Het doel is vaak niet om een zaak te winnen, maar om kritiek, onderzoek of publicaties te ontmoedigen.
Ook in Nederland neemt juridische druk op journalisten en andere kritische stemmen toe. Uit onderzoek van Free Press Unlimited blijkt dat deze druk kan leiden tot zelfcensuur: verhalen worden aangepast, uitgesteld of helemaal niet gepubliceerd. Daarnaast zijn er bekende voorbeelden van juridische intimidatie tegen wetenschappers, maatschappelijke organisaties, politici en burgers die misstanden aankaarten.
Waarom het huidige wetsvoorstel tekortschiet
De Europese Unie heeft een anti-SLAPP-richtlijn aangenomen om mensen die handelen in het publieke belang beter te beschermen tegen juridische intimidatie. Ook Nederland moet deze richtlijn omzetten in nationale wetgeving. Eind juni bespreekt de Tweede Kamer het Nederlandse wetsvoorstel.
Volgens het kabinet zijn de meeste waarborgen uit de richtlijn al voldoende verankerd in het huidige recht. Maar jurisprudentie, consultaties binnen de advocatuur en wetenschappelijk onderzoek laten een ander beeld zien. Met het huidige wetsvoorstel zal de bescherming van journalisten, maatschappelijke organisaties, wetenschappers, klokkenluiders en andere publieke waakhonden tegen SLAPPs niet daadwerkelijk verbeteren, terwijl dat juist de bedoeling is van de richtlijn.
Wie worden geraakt door SLAPPs?
Hoewel journalisten vaak doelwit zijn van juridische intimidatie, raken SLAPPs een veel bredere groep mensen. Ook wetenschappers, klokkenluiders, politici, slachtoffers van misbruik en burgers die misstanden aankaarten kunnen ermee te maken krijgen.
Lees de verhalen van SLAPP-doelwitten
De oproep aan de politiek
Eind juni bespreekt de Tweede Kamer de implementatie van de Europese anti-SLAPP-richtlijn. Deze richtlijn moet mensen die handelen in het publieke belang beter beschermen tegen juridische intimidatie. Daarom roept een brede coalitie van organisaties de politiek op om de richtlijn ambitieus om te zetten in Nederlandse wetgeving. Centraal in de campagne staat een gezamenlijke petitie aan de Tweede Kamer.
Na het aanbieden van de petitie kun je de petitie hier downloaden.
Drie concrete voorstellen
SLAPPs moeten expliciet in de wet worden genoemd als vorm van misbruik van recht. Daarmee wordt erkend dat het gaat om een bijzondere vorm van juridische intimidatie die bedoeld is om publieke participatie te ontmoedigen.
De rechter moet in een zo vroeg mogelijk stadium kunnen beoordelen of sprake is van een SLAPP. Daarmee kunnen kansloze en intimiderende procedures sneller worden gestopt.
SLAPP-doelwitten maken vaak hoge juridische kosten, zelfs wanneer zij uiteindelijk gelijk krijgen. Daarom moet het mogelijk worden om volledige proceskosten terug te vorderen wanneer sprake is van een SLAPP.
Campagneboekje
Bij deze campagne hoort een publicatie met verhalen van mensen die geraakt werden door juridische intimidatie, achtergrondinformatie over SLAPPs en de volledige oproep aan de politiek.
Na het aanbieden van de petitie kun je het campagneboekje hier downloaden.
Ondertekend door een brede coalitie
De oproep wordt ondersteund door organisaties uit de journalistiek, wetenschap, mensenrechtensector, vakbeweging en het maatschappelijk middenveld.
- Amnesty International Nederland
- Consumentenbond
- FNV
- Free Press Unlimited
- Goede Doelen Nederland
- Greenpeace International
- Lawyers for Lawyers
- Mondiaal FNV
- NDP Nieuwsmedia
- Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ)
- Netherlands Helsinki Committee
- Persvrijheidsfonds
- Transparency International Nederland
- European Center for Not-for-Profit Law (ECNL)
en de leden van de Nederlandse anti-SLAPP werkgroep
- Otto Volgenant (Boekx Advocaten)
- Tarlach McGonagle (Universiteit Leiden / Universiteit van Amsterdam)
- Emiel Jurjens (Prakken d'Oliveira)
- Birgit van Houtert (Universiteit Maastricht)
Veelgestelde vragen rondom SLAPPs
SLAPPs zijn rechtszaken of juridische dreigementen die worden ingezet om mensen het zwijgen op te leggen. Journalisten, wetenschappers, maatschappelijke organisaties, klokkenluiders en burgers kunnen ermee te maken krijgen wanneer zij misstanden aan de kaak stellen. Het doel is vaak niet om een zaak te winnen, maar om kritiek, onderzoek of publicaties te ontmoedigen.
Niet elke rechtszaak is een SLAPP. Iedereen heeft recht op toegang tot de rechter. Bij een SLAPP draait het vaak om buitensporige claims, langdurige procedures of andere vormen van intimidatie die bedoeld zijn om druk uit te oefenen. Het doel is niet zozeer recht halen, maar mensen afschrikken zodat zij stoppen met publiceren, onderzoeken of zich uitspreken.
Ook in Nederland neemt juridische druk op journalisten en andere kritische stemmen toe. Uit onderzoek van Free Press Unlimited blijkt dat deze druk kan leiden tot zelfcensuur: verhalen worden aangepast, uitgesteld of helemaal niet gepubliceerd. Daarnaast zijn er bekende voorbeelden van juridische intimidatie tegen wetenschappers, maatschappelijke organisaties, politici en burgers die misstanden aankaarten.
Mensen die misstanden blootleggen moeten beschermd worden tegen misbruik van het rechtssysteem. De Europese anti-SLAPP-richtlijn biedt hiervoor belangrijke waarborgen. Door deze goed om te zetten in Nederlandse wetgeving kunnen journalisten en andere publieke waakhonden zich beter verdedigen tegen juridische intimidatie en blijft ruimte bestaan voor kritisch onderzoek en publiek debat.
Het kabinet stelt dat de waarborgen uit de Richtlijn (met uitzondering van zekerheidsstelling) al gedekt zijn door het geldend recht. Maar bestaande jurisprudentie laat een ander beeld zien. Met het huidige wetsvoorstel zal de bescherming van publieke waakhonden in Nederland tegen SLAPPs niet daadwerkelijk verbeteren. Dat is wel expliciet de bedoeling van de Richtlijn, die stelt dat er effectieve voorzieningen moeten worden getroffen voor doelwitten van SLAPPs. Recente (Nederlandse) jurisprudentie over de Richtlijn, consultaties binnen de advocatuur en wetenschappelijk onderzoek onderschrijven dit beeld. Daarom doen de ondergetekende organisaties drie concrete voorstellen voor een beter wetsvoorstel én stellen zij voor om deze waarborgen voor alle zaken te laten gelden, niet alleen de grensoverschrijdende.
