Politieke druk en digitale dreigingen veranderen het medialandschap in Europa

Het landschap voor onafhankelijke journalistiek in Europa is de afgelopen zes jaar ingrijpend veranderd. Een nieuwe analyse van de Media Freedom Rapid Response (MFRR), waar Free Press Unlimited onderdeel van is, gebaseerd op data van het Mapping Media Freedom (MapMF)-platform, laat zien hoe bedreigingen tegen journalisten steeds vaker worden aangewakkerd door politieke actoren, zich verplaatsen naar de digitale omgeving en worden gevoed door groeiende vijandigheid tegenover onafhankelijke media.

Sinds 2020 documenteerde het platform 6.092 schendingen van persvrijheid, waarbij meer dan 10.200 journalisten, mediaprofessionals en mediaorganisaties in EU-lidstaten en kandidaat-lidstaten werden getroffen. Daarmee is het platform uitgegroeid tot de grootste publieke databank over schendingen van persvrijheid in Europa. De analyse laat verschillende belangrijke trends zien die het huidige medialandschap in Europa kenmerken.

Overheid en politiek spelen steeds grotere rol bij aanvallen op media

Een zorgwekkende bevinding is de groeiende rol van statelijke en politieke actoren bij schendingen van persvrijheid. Volgens de analyse was ongeveer 40% van alle gedocumenteerde schendingen in de afgelopen zes jaar terug te voeren op statelijke of politieke actoren. Het aandeel incidenten waarbij specifiek politieke actoren betrokken waren, steeg bovendien van 14% in 2020 naar 20% in 2025.

Deze aanvallen lopen uiteen van intimidatie en lastercampagnes tot juridische dreiging, arrestaties, ondertoezichtstelling en beperkingen op verslaggeving. Een groot deel van deze vijandigheid uit zich in publieke retoriek die erop gericht is journalisten in diskrediet te brengen en het vertrouwen in onafhankelijke media te ondermijnen.

De bevindingen wijzen op een bredere erosie van democratische normen en een afnemende tolerantie voor kritische journalistiek in Europa.

De digitale omgeving is het belangrijkste strijdtoneel geworden

De monitoring laat ook zien dat schendingen van persvrijheid zich steeds vaker online afspelen. Digitale aanvallen behoren inmiddels tot de snelst groeiende dreigingen voor journalisten en mediaorganisaties. In de afgelopen zes jaar documenteerde de MFRR onder meer:

• spyware-surveillance gericht op journalisten,
• online intimidatie- en haatcampagnes,
• spoofing en nepwebsites,
• en een toenemend gebruik van AI-gegenereerde deepfakes en gemanipuleerde content.

Met name vrouwelijke journalisten worden onevenredig vaak getroffen door online misbruik en gecoördineerde intimidatiecampagnes.

De analyse laat zien hoe technologische ontwikkelingen, en vooral de snelle opkomst van AI, de risico’s voor journalisten vergroten en nieuwe kwetsbaarheden creëren binnen de informatieomgeving.

Verslag doen van demonstraties blijft gevaarlijk

Ook buiten de digitale sfeer blijven demonstraties en protesten een van de gevaarlijkste werkomgevingen voor journalisten in Europa. Het platform registreerde 1.062 schendingen in de context van demonstraties en protesten, waarbij meer dan 1.800 journalisten en mediaprofessionals werden getroffen.

Het ging daarbij onder meer om fysieke aanvallen, willekeurige arrestaties, inbeslagname van apparatuur, belemmering van verslaggeving en geweld door zowel politie als burgers. De bevindingen onderstrepen de noodzaak van betere beschermingsmechanismen voor journalisten die verslag doen van protesten en andere risicovolle publieke gebeurtenissen.

‘Foreign agent’-wetten vormen een nieuwe bedreiging

De data laat ook de opkomst en verspreiding zien van zogenoemde ‘foreign agent’-wetten en bijbehorende narratieven in Europa.

Waar dergelijke wetgeving voorheen vooral werd geassocieerd met autoritaire regimes buiten de EU, duiken deze wetten en retoriek inmiddels steeds vaker op binnen Europa zelf. Vooral sinds 2024 ziet de MFRR een toename van pogingen om onafhankelijke media en maatschappelijke organisaties te stigmatiseren via beschuldigingen over buitenlandse financiering of buitenlandse invloed.

In totaal documenteerde het platform 181 meldingen gerelateerd aan ‘foreign agent’-wetten of narratieven, die 313 journalisten en mediaorganisaties troffen. Het groeiende gebruik van deze retoriek dreigt onafhankelijke journalistiek verder te ondermijnen door kritische verslaggeving neer te zetten als verdacht of politiek gemotiveerd.

Een veranderend dreigingslandschap voor journalistiek in Europa

Naast deze trends documenteerde de MFRR ook:

• 27 journalisten en mediaprofessionals die werden gedood in verband met hun werk,
• 1.180 fysieke aanvallen,
• meer dan 2.000 verbale aanvallen,
• honderden arrestaties, rechtszaken en beperkende wetsvoorstellen gericht tegen de media.

Samen laten deze bevindingen zien hoe bedreigingen voor journalistiek in Europa steeds structureler, politieker en technologisch geavanceerder worden.

Het Mapping Media Freedom-platform is uitgegroeid tot de grootste publieke databank voor schendingen van persvrijheid in Europa en speelt een belangrijke rol in monitoring, belangenbehartiging en snelle ondersteuning van journalisten en mediaorganisaties.

Download hier de factsheet met de blangrijkste cijfers uit het MFRR-rapport

Bekijk hier het dashboard met alle data van het Mapping Media Freedom platform

De Media Freedom Rapid Response (MFRR) is een Europese samenwerking dat schendingen van pers- en mediavrijheid in EU-lidstaten en kandidaat-lidstaten monitort en erop reageert. Het project wordt medegefinancierd door de Europese Commissie en gecoördineerd door Free Press Unlimited, het European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF), de European Federation of Journalists (EFJ) en het International Press Institute (IPI).