Opinie FD: Juridische druk op bronnen en journalisten dreigt het publieke debat te verstoren

In Nederland hebben vrijwel alle hoofdredacties en een meerderheid van de journalisten inmiddels te maken met juridische druk, blijkt uit nieuw onderzoek van Persveilig. Ook gaven journalisten tijdens een onderzoek van Free Press Unlimited naar disproportionele juridische druk aan dat ze voor sommige dossiers steeds grotere moeite hebben mensen te vinden die met naam en toenaam genoemd durven worden.

De deze week verschenen ongeautoriseerde biografie Ali Niknam, over de oprichter van onlinebank Bunq, en de acties van Bunq tijdens het onderzoek daarvoor illustreren hoe in Nederland verregaande juridische druk kan worden uitgeoefend op journalisten, deskundigen en bronnen die deelnemen aan het publieke debat.
 

Gerechtelijke procedures

In mei 2024 werd digitale fraude-expert Shairesh Algoe als volgt geciteerd in een NRC- en NOS-artikel over oplichting van klanten van Bunq: ‘Dit is geen nieuw soort aanval. Je kunt fraude niet 100% voorkomen, maar ik denk dat banken dit in het algemeen wel detecteren.’ Een vrij algemene bewering, maar genoeg om gebeld te worden door Christiaan Alberdingk Thijm, de advocaat van Bunq.

Algoe hoorde lange tijd niets, tot er in juni 2025 een deurwaarder aanbelde met een verzoek tot een voorlopig getuigenverhoor. Dat is een gerechtelijke procedure waarbij de rechtbank beslist of iemand onder ede verhoord mag worden. Bij een daaropvolgend gesprek bleek dat de bank de procedure alleen zou intrekken als hij het verslag van dat gesprek zou ondertekenen. Algoe voelde zich onder grote druk gezet en ging akkoord, maar de notaris die zijn verklaring moest opnemen vond de ervaren druk en intimidatie significant genoeg om zijn medewerking te weigeren. Daar liet Bunq het niet bij, blijkt uit NRC. Algoe werd opnieuw gedagvaard om af te dwingen dat hij alsnog de verklaring zou ondertekenen.

   ‘De biografie rept over een privédetective die ex-medewerkers van de bank bezocht op hun huisadres’

Deze zaak staat niet op zichzelf. Er liep al een procedure tegen NRC en rechtspraak.nl toont meerdere pogingen om ex-medewerkers van Bunq in de rechtbank te horen over contact met de krant. In december 2025 oordeelde de rechtbank over zo’n verzoek dat het ging om een ‘fishing expedition’ – het ongeoorloofd vissen naar mogelijke bronnen.

Het boek van de NRC-journalisten rept zelfs over een ingehuurde privédetective die ex-medewerkers van de bank thuis opzocht. Ze konden kiezen: of vrijwillig een verklaring afgeven bij de notaris over ‘eventueel contact met NRC’, of een onderzoek met mogelijke juridische stappen naar een schending van de geheimhoudingsovereenkomst.

Reflecteren over hun rol

Het voorbeeld van Bunq is niet het enige waarin deskundigen en bronnen juridisch geïntimideerd worden, blijkt uit onderzoek. Druk en intimidatie vinden namelijk over de hele linie plaats. Privédetectives, handtekening afdwingen en fishing expeditions – bedoeld als bewijsvergaring om de ‘juridische positie te kunnen bepalen’ ten opzichte van een krant – zijn disproportioneel en leiden tot verkilling van het publieke debat.

Je kunt denken: we leven in een rechtsstaat, het staat ieder vrij om naar de rechter te stappen. Of: neem een rechtsbijstandverzekering. Los van het feit dat ook mét verzekering de kosten in de duizenden euro’s lopen en dit veel stress oplevert, normaliseren we zo iets abnormaals.

In een gezonde democratie moeten journalisten de macht van overheid én bedrijven kunnen controleren. Burgers moeten daar met hun kennis een bijdrage aan kunnen leveren, zonder angst voor intimiderende, dure processen.

Advocaten die betrokken zijn bij kwesties als deze mogen reflecteren over hoe dergelijk juridisch wapengekletter zich verhoudt tot de beroepsethiek en de maatschappelijke rol van de advocatuur.

Betere wetgeving, zichtbaarheid en het stellen van een grens zijn essentieel om gezonde kritiek op de journalistiek en bescherming van het publieke debat te waarborgen. Een snelle blik over de Atlantische Oceaan leert ons immers waar ‘don’t cry wolf’ uiteindelijk toe kan leiden.

Lees het volledige artikel hier op de website van het FD.