Somalië
Somalië blijft een van de gevaarlijkste landen in Afrika voor journalisten. Sinds 2010 zijn meer dan 50 mediaprofessionals om het leven gebracht. Door decennia van conflict, politieke verdeeldheid onder clans en de aanwezigheid van de gewapende groepering Al-Shabaab verkeert de mediasector in een vrijwel voortdurende staat van onveiligheid. Politieke inmenging en een kwetsbaar rechtssysteem beperken daarnaast de mogelijkheden voor onafhankelijke journalistiek. Somalië staat momenteel op plaats 126 van de 180 landen in de RSF Press Freedom Index.
Sinds de val van Siad Barre in 1991, waarmee het staatsmonopolie op de media eindigde, is de Somalische mediasector gegroeid en diverser geworden, ondanks de uiterst vijandige en instabiele omstandigheden. Radio blijft voor de meeste Somaliërs de belangrijkste nieuwsbron. Televisie is vooral in stedelijke gebieden populair en printmedia hebben grotendeels plaatsgemaakt voor online media. Deze groei heeft echter niet geleid tot meer onafhankelijkheid. Veel mediabedrijven zijn direct eigendom van politici, parlementsleden en overheidsfunctionarissen. Ook beschikken de verschillende deelstaten over eigen media die vaak fungeren als spreekbuis van lokale autoriteiten.
Veiligheid van journalisten
Somalische journalisten hebben te maken met uiteenlopende bedreigingen, van arrestaties, intimidatie en marteling tot seksueel geweld tegen vrouwelijke journalisten en moord. Al-Shabaab, een aan Al-Qaida gelieerde groepering, is de belangrijkste dader van moorden op journalisten en richt zich specifiek op journalisten die weigeren hun berichtgeving te censureren. Journalisten die onderzoek doen naar corruptie of andere gevoelige onderwerpen lopen extra risico. De autoriteiten in Somaliland en Puntland traden de afgelopen jaren bijzonder repressief op tegen lokale media.
Het Somalische rechtssysteem biedt journalisten weinig bescherming. Journalisten worden regelmatig berecht voor militaire rechtbanken of op basis van een strafwet uit de periode van de militaire dictatuur. Een lang aangekondigd moratorium op de arrestatie van journalisten is nog altijd niet ingevoerd.
Een mediasector onder politieke en structurele druk
Naast direct geweld heeft de Somalische mediasector te maken met grote structurele problemen. De Media Council, die de onafhankelijkheid van de sector moet beschermen, is zelf onder politieke controle komen te staan. In 2024 benoemde de minister van Informatie zes regeringsgezinde personen in een raad van negen leden. Daarmee werd het mechanisme dat journalisten zou moeten beschermen verder ondermijnd.
Corruptie is wijdverbreid en overheidssubsidies worden op weinig transparante wijze verdeeld onder media die de regering gunstig gezind zijn. Ook de clanstructuur blijft invloed hebben op de manier waarop nieuws wordt geproduceerd en verspreid. Dit maakt evenwichtige en onafhankelijke berichtgeving moeilijk. Onderwerpen zoals gender, seksuele oriëntatie en geopolitieke ontwikkelingen in de regio zijn in de praktijk vaak taboe. In deze kwetsbare informatieomgeving verspreiden mis- en desinformatie zich gemakkelijk. Dit heeft directe gevolgen voor het vertrouwen in de media en voor de veiligheid van mensen.
Ons werk in Somalië
Free Press Unlimited ondersteunt de Somalische mediasector al lange tijd. Media vormen een belangrijke schakel tussen burgers, autoriteiten en systemen voor rampenbestrijding. Via het Dan Wadaag-initiatief werken we aan het versterken van het sociaal contract tussen gemeenschappen en instituties. We stimuleren inclusieve en transparante rampenrisicobeheersing. Betrouwbare media zijn hierbij essentieel om mensen goed geïnformeerd te houden en autoriteiten ter verantwoording te roepen, vooral tijdens de eerste fase van een crisis.
Tussen 2023 en 2025 leidde Free Press Unlimited een consortium dat het project "Building an Independent, Sustainable Media Sector and Strengthening Resilience to Disinformation in Somalia" uitvoerde. Het programma liep in zes Somalische steden en richtte zich op het verbeteren van de randvoorwaarden voor onafhankelijke media, het professionaliseren van de journalistiek en het tegengaan van mis- en desinformatie.
In drie jaar tijd werden 240 jonge journalisten getraind. Puntland State University opende de eerste faculteit voor journalistiek en massacommunicatie van Somalië. Ook werd het eerste gestructureerde digitale systeem voor het documenteren van schendingen van de persvrijheid operationeel. Daarnaast ondersteunde het programma 34 nieuwe arbeidscontracten bij 25 mediastations en werden 72 journalisten met een beperking getraind.
Deze resultaten vormen een basis waarop verdere investeringen in onafhankelijke journalistiek in Somalië kunnen voortbouwen.
Cijfers bijgewerkt tot augustus 2026
